Pokazywanie postów oznaczonych etykietą błędy wychowawcze. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą błędy wychowawcze. Pokaż wszystkie posty

wtorek, 6 października 2009

O "oszukanych" studentach

Rok akademicki powoli się rozkręca. Zaczęły się już regularne zajęcia. Po raz kolejny setki młodych ludzi przystąpiło do robienia czegoś, co w ich mniemaniu pozytywnie wpłynie na ich przyszłość. Jeżeli naprawdę w to wierzą, to bardzo dobrze, choć może ich spotkać rozczarowanie. Jeżeli jednak już teraz wiedzą, że studia, które podjęli nic im nie dadzą, niepotrzebnie tracą czas i pieniądze.

Dziś w Onecie przeczytałem kolejny artykuł na temat wyższych uczelni: http://biznes.onet.pl/my-ofiary-uniwersytetow,18563,3040739,1,news-detal . Tym razem muszę jednak stanowczo stwierdzić, że dawno nie czytałem takich głupstw. Główna teza autora (Macieja Wasilewskiego) polega na tym, że oto uczelnie oszukują biednych młodych ludzi, obiecując im zawód, który zapewni im godziwą przyszłość. Otóż zacząć należy od tego, że pracownicy żadnego uniwersytetu nie mogą takich obietnic składać i nie składają. Nawet jeśli jakiś wydział chcąc przywabić kandydatów pisze o obiecującym zawodzie, to trzeba reprezentować olbrzymi poziom naiwności, żeby im ulec.

To, że np. na Podlasiu nie będzie pracy dla pedagogów przez najbliższe 20 lat ogłoszono jakieś 10 lat temu (co oznaczałoby, że przez następne 10 nie będzie tejże pracy), mimo to rokrocznie pedagogika jest jednym z najbardziej obleganych kierunków w Białymstoku. Co więcej, istnieje prywatna uczelnia pedagogiczna, a także w jeszcze jednej prywatnej uczelni otworzono taki kierunek. Kandydatów nie brakuje. Pedagogika to w Polsce bardzo ciekawe zjawisko. Mamy naprawdę wybitnych specjalistów w tej dziedzinie (piszę to bez cienia ironii), obserwatorów pracy nauczycieli i jej doskonałych komentatorów. Polscy profesorowie pedagogiki tworzą ciekawe teorie, są aktywni i twórczy - piszą mnóstwo artykułów i wymieniają się swoimi odkryciami na licznych konferencjach. Pojawia się jednak od razu przewrotne pytanie, dlaczego nauka postawiona na takim poziomie (w porównaniu z innymi krajami, jesteśmy pedagogiczną potęgą), nie przekłada się na sukcesy polskiego szkolnictwa, które stacza się po równi pochyłej.

Absolwentów pedagogiki jest o wiele za dużo jak na potrzeby rynku pracy. Chłopak z artykułu Macieja Wasilewskiego, który "kręci placki na pizzę" dosłownie mnie rozbroił. W czasie studiów nikt mu nigdy nie powiedział, że praca w jego fachu to ciężki kawałek chleba. Nigdy w swoim życiu nie słyszał o trudnej młodzieży? Nie każdy się do takiej pracy nadaje i wcale mu się osobiście nie dziwię, że z niej zrezygnował, ale do kogo on ma pretensje?

Osobiście wiele rzeczy w życiu zawaliłem. Nie dorobiłem się wielkiego majątku, ani nie zrobiłem kariery. Skończyłem najpierw historię, a później filologię angielską. Niczego nie żałuję! Przecież wszyscy mi od szkoły podstawowej tłumaczyli, że jak ktoś studiuje historię, to najwyżej zostanie nauczycielem, archiwistą albo bibliotekarzem, a żaden z tych zawodów nie zapewnia perspektyw na wysokie dochody. Niektórzy ludzie po historii radzą sobie finansowo mimo wszystko całkiem nieźle. Trochę się przekwalifikowali, ale chyba studiów nie żałują. Wystarczy się rozejrzeć dookoła i nie trzeba być wielkim bystrzakiem, żeby się zorientować, co naprawdę przynosi pieniądze. Jeżeli więc nie robisz właśnie tego, a podejmujesz działania owych pieniędzy nie przynoszących, to nie możesz mieć do nikogo pretensji. Ja nie mam! W wieku 44 lat wypada już sobie zdać sobie sprawę z tego, że jest się tam, gdzie się jest, bo się nigdzie indziej nie szło! Powiem więcej, czym wcześniej sobie człowiek z tego zda sprawę, tym lepiej. Skamlenie czy obwinianie innych za własny los jest żałosne z kilku powodów. Po pierwsze ten narzekający sam siebie przedstawia jako nie tylko nieudacznika, ale po prostu skończonego frajera. Jego sytuacja nie przypomina bowiem kogoś oszukanego przez zawodowego złodzieja, czy obrabowanego przez obce wojska. Od początku do końca pcha się tam, gdzie go nie powinno być, robi to czego nie powinien robić, bo albo nie ma do tego talentu, albo sam tego w ogóle nie lubi, a potem krzyczy "uczelnia mnie oszukała!" Trochę godności, proszę!

Kilka dni temu napisałem, co myślę o studentach płacących ciężkie pieniądze i tracących najlepszy czas swojego życia na studia, które oprócz papierka nie dają niczego. Nie wiem na co liczą bohaterowie artykułu i sam autor - na litość czytelników, na zawstydzenie władz wyższych uczelni czy ministerstwa? Kompletne nieporozumienie.

Po raz kolejny wrócę do idei wyższej uczelni.

Uczelnia z prawdziwego zdarzenia nie jest szkołą zawodową dla niedojrzałych smarkaczy, którzy nie wiedzą, co zrobić ze swoim życiem. Uczelnia powinna być jak biblioteka. Człowiek, który ma plan na swoje życie, wie czego się chce dowiedzieć, powinien mieć zapewniony kontakt z ludźmi, którzy tę potrzebną wiedzę posiadają. Na pewno prawdą jest, że polskim uczelniom daleko do tego modelu, ponieważ panują kompletnie beznadziejne "minima", "standardy" itd. itp. Panuje więc sprzedaż wiązana - chcesz się dowiedzieć czegoś o handlu, to musisz również poznać szereg przedmiotów, które cię nie interesują. Daleki jednak jestem od popadnięcia w przesadę i twierdzenia, że te proponowane przez uczelnie dodatkowe przedmioty nie mają sensu. Bardzo często mają, ale zrozumienie tego również wymaga dużej dojrzałości ze strony studenta. Niestety zdarzają się i takie sytuacje, że "wciska" się jakiś przedmiot "na siłę" na kierunku w ogóle z nim nie związanym, tylko dlatego, żeby np. "dopensować" danego wykładowcę (zapewnić mu odpowiednią liczbę godzin do przepracowania przewidzianą dla jego etatu). To nie jest zdrowa sytuacja.

Typowymi uczelniami "zawodowymi" miały być z założenia politechniki. Myślę, że mimo powszechnego narzekania, w dużej mierze całkiem nieźle wywiązują się ze swoich zadań. Przynajmniej na niektórych kierunkach. Tymczasem rynek pracy działa zupełnie od uczelni niezależnie. Ktoś musi jasno i otwarcie społeczeństwu wyjaśnić, że uczelnie zarabiają na kształceniu studentów, a nie na kształtowaniu podaży na rynku pracy. Mamy wolny rynek i uczelnie też są dzisiaj elementem gry rynkowej. O tym, jakie zawody będą opłacalne w przyszłości, często trudno jest przesądzić. Są co prawda prognozy, wykresy, przewidywania itd., ale wiadomo, że w 100% nigdy przyszłości nie przewidzimy. Z drugiej strony z o wiele większym prawdopodobieństwem da się przewidzieć to, jakie zawody NIE będą potrzebne, albo popłatne. To widać po prostu "gołym okiem". Kto każe tym tłumom młodych bezwolnych ludzi pchać się tam niczym ćmy do ognia? Ktoś, kto narzeka, że skończył uczelnię i nie dostał pracy nie ma tak naprawdę do kogo kierować pretensji. No, w jakimś stopniu mogliby ci, których nie wyrzucono ze studiów po pierwszym semestrze z powodu nieuctwa. Tutaj już wiadomo, że uczelnia wykazując "nadzieję" na potencjalną "poprawę" studenta w dalszym toku studiów, tak naprawdę liczy na wpływy z czesnego. Nawet w tym wypadku wina studenta jest większa, bo przecież trzeba nie mieć cienia pojęcia o świecie, jeżeli uważa się wyżebraną tróję za miernik realnej wiedzy.

Kochani bohaterowie artykułu! Od samego początku robiliście nie to, co powinniście. Uczelnie istnieją nie od dziś i niewiele trudu wymaga, żeby się dowiedzieć co oferują. Nie trzeba być geniuszem, żeby dostrzec sytuację na rynku pracy. Nie przewidzisz łatwo, co będzie potrzebne, ale na pewno łatwo zobaczysz, co jest niepotrzebne.

Ktoś tych młodych ludzi mimo wszystko robi w konia. Pierwszymi winowajcami są oczywiście rodzice, którzy często w dobrej wierze przekazują dzieciom fałszywy obraz rzeczywistości. Trzeba jasno i dobitnie powiedzieć, że nie jest tak, że "jak będziesz się dobrze uczył i ciężko pracował, to będziesz bogaty". Zdanie to powtarzają rodzice i nauczyciele w szkole podstawowej i średniej. To tak nie działa, ale niech w tym momencie żaden mądrala nie pomyśli, że jest odwrotnie! Otóż to takiemu stwierdzeniu nie należy przeczyć, ale je uzupełnić.
"Jak będziesz się uczył tego, co trzeba, umiał zastosować w praktyce to, czego się nauczyłeś i będziesz pracował ciężko, o ile twoja praca będzie dążyła do pożądanego celu". Kto tego nie pojął, ten niech się powstrzyma od żałosnych komentarzy. Jeżeli ktoś was oszukał, to nie uczelnie!

piątek, 10 kwietnia 2009

Młodzieży chowanie (4)

Praca nauczyciela w szkole podstawowej czy średniej do łatwych nie należy i jest to stwierdzenie banalne. Problem nie tyle polega na merytorycznym przygotowaniu do nauczania przedmiotu (choć z tym również bywa różnie u różnych nauczycieli), ale na tym, że w klasie toczy się walkę.  Uczniowie „wyczuwają” nauczyciela, sprawdzają na ile mogą sobie pozwolić. Reakcja tego ostatniego to sprawdzian jego przydatności do zawodu.  

            Kiedy zaczynałem pracę w szkole, moje wyobrażenie o tym, jaki powinien być dobry nauczyciel, opierało się na pamięci własnych nauczycieli. Na studiach była co prawda dydaktyka i pedagogika, ale traktowało się te przedmioty nieco lekceważąco, a jeśli nawet pewne zagadnienia były ciekawe, to nie kojarzyły się z konkretnymi sytuacjami. Pamięć żywych nauczycieli, którzy nie tak dawno mnie uczyli, była czymś o wiele bardziej „namacalnym” niż papierowe teorie profesorów pedagogiki, którzy nie wiadomo kiedy sami mieli do czynienia z prawdziwymi uczniami ze szkoły podstawowej.

            Doszedłem do wniosku, że przede wszystkim muszę swoich uczniów nauczyć historii (było to po skończeniu tego właśnie kierunku), a najprostsza metoda do osiągnięcia tego celu, to materiał „podać” a potem konsekwentnie go „wyegzekwować”. Nie trzeba dużej wyobraźni, żeby zrozumieć, jak bolesne spotkało mnie rozczarowanie. Okazało się, że dzieciaki to nie są komputery, gdzie panuje prosta zasada „input – output”, ale że niektóre mają trudności z pojęciem tego, co się do nich mówi, inne rozumieją bardzo dobrze i na lekcji żywo reagują, natomiast na następnej nic nie pamiętają, bo zapomniały sobie powtórzyć materiału, jeszcze inne natomiast mają tenże materiał w tak głębokiej pogardzie lub co najmniej jest on im tak obojętny, że miałem wrażenie, iż walę głową w betonowy mur.               

            Zaczęła się „walka”, „żelazna konsekwencja”, dyscyplinowanie itd. itp. Jednym z wyników mojej postawy była ostra reprymenda ze strony dyrekcji, która stwierdziła, że uczniowie jednej z klas spalili dziennik, ponieważ obawiali się kolejnych złych stopni z klasówki z historii. Kiedy okazało się, że ministerstwo oświaty zmniejszyło liczbę godzin historii w szkole podstawowej, zostałem zredukowany i … wszyscy odetchnęli z ulgą – uczniowie, którzy mnie nienawidzili, dyrekcja, która pozbyła się kłopotu i ja, choć utrata pracy w „młodym kapitalizmie” nie była niczym przyjemnym.

            Wydaje mi się, że jakieś wnioski z tej mojej pierwszej pracy wyciągnąłem, choć wcale nie tak od razu. Przeszedłem bowiem przez etap drugiej skrajności – maksymalnego wyluzowania. Taka postawa najczęściej kończyła się tym, że uczniowie mnie lubili, ale niezbyt szanowali. Proces  dochodzenia do właściwych wniosków uczy pokory. Problem w tym, że on nadal trwa i nie ma żadnej pewności, czy rzeczywistość nie zweryfikuje moich dzisiejszych poglądów. Chodzi nie tylko o jakąś „obiektywną” prawdę, ale i o to, że kolejne roczniki to często zupełnie nowe wyzwania.

Nadal uważałem i uważam, że podstawową rolą nauczyciela-przedmiotowca jest nauczenie jakiegoś zakresu materiału z tego właśnie przedmiotu. Jeśli komuś się wydaje, że jest inaczej (a wielu dyrektorom tak się właśnie wydaje), to potem kolejne etapy nauki, czy to w szkole średniej, czy na studiach, doskonale pokazują, gdzie i kto popełnił błąd.

 Kiedy sam chodziłem do szkoły średniej, notatki na lekcjach jeszcze należało sporządzać samemu. Dzisiaj nauczyciele dyktują to, co jest do zapamiętania. Jak więc się spodziewać, że późniejszy student będzie umiał notować na wykładzie? Sztuka sporządzania dobrej notatki powinna być wyćwiczona w liceum, a nawet w gimnazjum. Mój ojciec opowiadał mi, że  sporządzania notatek nauczyła go jego polonistka ze szkoły podstawowej (lata 40. XX wieku). Kiedy poszedł do technikum, gdzie nikt niczego nie dyktował, nie miał żadnych problemów z zapisaniem najważniejszych wiadomości z lekcji.

Jeżeli studenci kierunku stosunki międzynarodowe nie znają państw otaczających Polskę i ich stolic, nie mówiąc już o Europie czy świecie, to znaczy, że nauczyciel geografii w szkole średniej zajmował się nie tym, co trzeba. Osobiście nie lubiłem geografii w liceum (geologia np. nie interesowała mnie wcale), ale ze szkoły podstawowej wyniosłem znajomość mapy politycznej świata.  Nie tylko zresztą politycznej, bo pamiętam, że musieliśmy się nauczyć rzek, łańcuchów górskich, wysp itd. na i wokół wszystkich kontynentów. Wszystko oczywiście z pokazywaniem na mapie. Naturalnie nie pamiętam wszystkich rzek czy jezior Afryki, ale jeśli ktoś wymienia jakąś nazwę geograficzną, potrafię wyobrazić sobie jej okolice na mapie.  

 Nauczyciel nie może więc ograniczyć swojej roli do dawania dobrego przykładu wychowawczego. Skoro ma uczyć  fizyki, chemii, historii czy biologii, to ma zrobić wszystko, żeby to osiągnąć. Niestety, pojawiają się problemy, o których wspomniałem na początku. Pewne jest, że nie nauczymy wszystkich wszystkiego, czego chcemy. Nie możemy więc popełnić jednego podstawowego błędu, mianowicie potraktować swojej roli jako „walki”. To, że jakiś uczeń (wcale nie większość) traktuje nauczyciela jako wroga, nie może doprowadzić do tego, żeby nauczyciel zaczął żywić podobne uczucia wobec ucznia.  To jest tragedia wielokrotna, ponieważ nauczyciel nie tylko naraża na szwank swoje zdrowie, ale również szacunek dla siebie i swojego zawodu stawiając się na równi z niedojrzałym dzieckiem, nie mówiąc już o zaprzepaszczeniu szansy na to, że to dziecko kiedykolwiek zainteresuje się przedmiotem przez tego nauczyciela wykładanym.

            Oczywiście ekonomiczna natura człowieka powoduje sytuację nieustannych negocjacji między uczącym się a uczącym na temat zakresu materiału. Oczywiście zdarzają się ambitni uczniowie i studenci, którzy czasem wręcz  wymuszają na nauczycielu/wykładowcy przygotowanie ambitniejszego programu. Z reguły jest jednak wręcz przeciwnie. Sztuka polega więc na tym, żeby wymagać dużo, ale nie robić wrażenia, że się to robi uczniowi na złość. Jeżeli tak się dzieje, to znowu szansa na autentyczne zainteresowanie przedmiotem ze strony ucznia/studenta staje się znikoma. Dlatego bardzo ważne jest, żeby uczący się wiedział, jaki jest cel naszych działań i cały czas miał tę świadomość, że cokolwiek robimy, jest to dla jego dobra. Jednym słowem, swoich uczniów/studentów powinniśmy naprawdę lubić i naprawdę chcieć przekazać im to, co sami umiemy.  Tylko wtedy jest szansa (bo oczywiście pewności nigdy być nie może), że wytworzy się relacja mistrz-uczeń.

            Nie lubimy u innych własnych wad. To mądrość stara i banalna. Kiedy słucham młodych nauczycieli, którzy przechwalają się jak to „załatwili” jakiegoś ucznia/studenta, odczuwam irytację, ale zaraz uświadamiam sobie, że jest tak dlatego, że odnajduję w nich własne błędy, własną „ciemną stronę nauczyciela”. Starsi nauczyciele powinni dużo rozmawiać z młodymi, ponieważ żadne studia nie zastąpią żywej wymiany doświadczeń. Gorzej jest, kiedy nauczyciel w ciągu swojej kariery się nie rozwija. Nie mam tu wcale na myśli nieskończonej ilości kursów, do skończenia których się ich namawia (choć niektóre bywają naprawdę ciekawe i pożyteczne), ale o autorefleksję i umiejętność wyciągnięcia wniosków z  własnych błędów.

            W szkole podstawowej (lata 70. XX w.) miałem nauczycielkę od … nieważne, która  w czasach głębokiej komuny, a więc władzy „robotniczo-chłopskiej” potrafiła upokorzyć biedną zahukaną dziewczynkę słowami „córka prządki i tramwajarza”. Była nauczycielką bardzo wymagającą, a jej przedmiot był jedynym, którego się uczyłem z podręcznika w domu. Z trudem, ale zacząłem i z niego uzyskiwać dobre wyniki (była to pierwsza lekcja pokory w szkole podstawowej, bo inne przedmioty przyswajałem bez większego wysiłku). Niestety nigdy go nie polubiłem, a szkoda bo to przedmiot bardzo ciekawy i pożyteczny. Pogarda tej nauczycielki wobec nas, w większości dzieci z widzewskich rodzin robotniczych, do dziś pozostaje dla mnie niepojęta.  

            Nigdy, nawet wtedy, kiedy toczyłem permanentną wojnę z uczniami, do głowy by mi nie przyszło, żeby ekscytować się tym, z jakiego domu pochodzą. Nie cierpię też, kiedy nauczyciele/nauczycielki nawet w rozmowach między sobą, komentują wygląd fizyczny ucznia/studenta. Można powiedzieć, że wszyscy jesteśmy tylko ludźmi i krytyka czyjejś brzydoty jest wpisana w naszą naturę. Owszem, ale nie wobec młodego człowieka powierzonego naszej opiece. Można skrytykować to, że ktoś się nie myje, ale nie to, że ma odstające uszy. Jeśli nauczyciele wyśmiewają się z „brzydkiej dziewczyny”,  nie są niczym lepszym od szkolnych łobuzów.

            Moi obecni studenci (nie wszyscy oczywiście) bywają irytujący i to nawet nie dlatego, że niektórzy są nieukami, tylko właśnie dlatego, że od razu przychodzą na studia wyższe bez odpowiedniego przygotowania. Pisałem już o tym kilka tygodni temu. Ich błędem jest to, że znaleźli się w nieodpowiednim dla siebie miejscu (nie mówię tu o zachowaniu niektórych, bo to cały oddzielny temat). Jeżeli jedna osoba na dwadzieścia będzie wykonywać zawód, do którego się przygotowują, będzie to sukces. Niestety nadal potrafię okazać im swoją irytację i zniecierpliwienie, choć często obiecuję sobie nie reagować emocjonalnie na lenistwo albo brak odpowiedniej koncentracji ze strony studentów.             

            Nie chcę, żeby ten wpis wypadł tak, jakbym czuł się już  doskonały w swoim zawodzie, albo że już wiem, za co krytykować kolegów/koleżanki i w dodatku mam do tego prawo. Jak napisałem na wstępie, proces trwa. Nadal wydaje mi się, że kiedy sobie zażartuję ze studenta, to on to zrozumie jako lekką ostrogę, a nie głęboki cios ostrym narzędziem. Tymczasem prawda jest taka, że wielu młodych ludzi nie oczekuje żartów od ludzi w moim wieku. Wielu traktuje słowa nawet uzasadnionej krytyki swojej postawy wobec studiów jako osobisty atak na swoją osobę, choć nie jest to w żadnym wypadku moją intencją. W tej dziedzinie cały czas muszę się wiele uczyć, a problem w tym, że jest to nauka metodą „prób i błędów”. Może pora nieco „zesztywnieć” i nie wyskakiwać z żarcikami rodem z lat 80. do studentów z XXI wieku? Jak już będę wiedział, to o tym napiszę ;)