Pokazywanie postów oznaczonych etykietą praca. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą praca. Pokaż wszystkie posty

wtorek, 15 października 2013

O pracy fizycznej taka sobie myśl



Mój dziadek, rolnik z Kieleckiego (obecnie Świętokrzyskiego), często krytykował moją mamę, a swoją córkę, za to, że kazała mi się tylko uczyć, natomiast nie goniła mnie do żadnej konkretnej roboty, np. do pomocy w polu podczas wakacji. Zawsze przy takich okazjach stawiał nam za przykład rodzinę księcia Druckiego-Lubeckiego (oczywiście nie Ksawerego, ale najprawdopodobniej jego potomka, którego imienia niestety nie sprawdziłem), właściciela majątku w Bałtowie, który swoje własne książęce dzieci wychowywał w wielkiej dyscyplinie i poszanowaniu dla wszelkiej pracy.

Młodzi Druccy-Lubeccy nie tylko się uczyli, ale podczas żniw szli razem z chłopami na pole i razem z nimi ciężko pracowali. Dziadek sam był tego świadkiem, ponieważ kilka lat swojego życia spędził w Bałtowie pod opieką swojej ciotki, która w majątku księcia pracowała (praktyka oddawania jednego z licznych dzieci pod opiekę krewnych, którym się nieco lepiej powodziło, była dość powszechna).

Dziadek, jako człowiek twardo stąpający po ziemi i praktyczny, tłumaczył sobie, a potem nam, że taki wielki pan był bardzo mądrym człowiekiem, ponieważ wiedział, że zawsze mogą przyjść gorsze czasy, koło Fortuny się odwróci i dzieci wielkiego pana mogą same wielkimi panami nie zostać. Wtedy, żeby przetrwać i w życiu sobie poradzić, dobrze jest być wdrożonym do pracy fizycznej, w tym tej naprawdę ciężkiej.

Dziewiętnastowieczni Habsburgowie wychodzili zresztą z podobnego założenia. Dzieci austriackiej rodziny cesarskiej oprócz standardowej edukacji młodych arystokratów pobierały naukę bardzo konkretnych i przyziemnych zawodów. W razie np. rewolucji i utraty przywilejów i majątku Habsburgowie byli przygotowani do podjęcia zwyczajnej pracy zapewniającej im utrzymanie. Cesarz Franciszek Józef wyuczył się zawodu introligatora. Nie wiem, czy dzisiaj, w dobie spadku popularności książek, mógłby zarobić na życie, ale w czasach, w których żył, chyba tak.

Te historie przypomniały mi się po lekturze artykułu z Newsweeka o chińskich uczniach szkoły średniej, których posłano na przymusowe „stypendium”, czyli po prostu do roboty przy składaniu części elektronicznych do produktów zachodnich firm komputerowych (w tym Apple), które produkcję umieściły w Chinach. Ta forma niewolnictwa w obliczu opóźnień w pracy fabryk z pewnością nie przynosi chluby ani Chinom, ani zachodnim koncernom komputerowym. Niemniej przewrotnie przychodzi mi do głowy myśl, że składanie konsoli PlayStation czy iPhonów nie powinno być tak od razu traktowane jako coś z gruntu dla tych młodych ludzi niekorzystnego. Owszem, niektórzy skarżą się, że ta praca nie jest związana z ich specjalizacją, ale kto wie, co nam się w życiu przyda i czym nam przyjdzie się zajmować?

Szczerze mówiąc mój brak zainteresowań rzeczami praktycznymi i zajęciami wymagającymi pracy fizycznej wprawia mnie czasami w stan zawstydzenia. Może bym się i czegoś jeszcze nauczył, ale żeby tak sam z siebie, to raczej nie… Czasy robią się coraz mniej ciekawe – postępuje specyficzna barbaryzacja polegająca na bolesnej weryfikacji przydatności humanistów w społeczeństwie, więc jakiś fach z pewnością by się przydał! Być może dla mnie jest już za późno, ale byłoby do rzeczy, gdyby młodzi ludzie wzięli sobie do serca mądrość starych rodów arystokratycznych – warto uczyć się pracy.

poniedziałek, 25 marca 2013

O elastycznej pracy



Wszyscy tęsknimy za swego rodzaju bezpieczeństwem socjalnym, czyli tak naprawdę za stabilnym przypływem gotówki i to takiej, która wystarczy na wydatki i jeszcze na odłożenie „na czarną godzinę”. Gospodarka, jak się daje zaobserwować rzadko bywa stabilna na dłuższą metę, cyklinie zdarzają się jej rozmaite zachwiania, załamania i kryzysy. Kiedy na którejś z linii wymiany dóbr, usług i pieniędzy następuje jakaś nieprawidłowość (np. brak płatności w terminie), łańcuch konsekwencji może być katastrofalny. Gospodarka gospodarką, może powiedzieć przeciętny zjadacz chleba, ale przecież żyć trzeba. Przeciętny zjadacz chleba nie interesuje się ogólnoświatowymi problemami ekonomicznymi. Ba, nie interesuje się też ogólnokrajowymi. Gdyby jednak nawet się interesował, na niewiele mu się to zda, jeżeli nie ma realnego wpływu na te procesy. 

Generalnie, wg dość uproszczonego, ale jednak dobrze przemawiającego schematu Abrahama Maslowa, nie skłaniamy się raczej do filozofowania, jeżeli najpierw nie zaspokoimy podstawowych potrzeb fizjologicznych. Piramida Maslowa jest uproszczona, ponieważ znamy przecież ascetów, którzy realizują cele stojące wyżej w hierarchii potrzeb, a przy tym celowo pozostają głodni. Asceci i święci wszelkich religii to jednak „wyczynowcy” i trudno wymagać, żeby każdy człowiek kierował się ich sposobem myślenia. Nasza przeciętna mentalność nie pozwala nam myśleć klarownie, kiedy jesteśmy niedojedzeni i sfrustrowani brakiem nadziei na zdobycie większej ilości pożywienia. 

Jeżeli sytuacja na rynku jest taka, że nikt nie jest w stanie zagwarantować nam stabilnej posady, a nie chcemy poddawać się nastrojom depresyjnym, szukamy źródeł dochodu, gdzie się da. Piszę „źródeł dochodu”, a nie „pracy”, choć najczęściej jest to równoznaczne, ponieważ nie idąc na myślowe skróty, tylko trzymając się realiów, pracy jest całe mnóstwo. Jeżeli rozejrzymy się dookoła, bez trudu dostrzeżemy, że w wielu miejscach na chodnikach ulic, mimo faktu, że marzec zbliża się ku końcowi, nadal zalega śnieg i lód. Łopaty i szpadle powinny pójść w ruch. Gdyby więc każdy poszukujący pracy chwycił jakieś narzędzie i ruszył odśnieżać swoje miasto, być może nasze przetrwanie tej przedłużającej się przykrej zimy byłoby bardziej znośne. Tymczasem wszyscy zdajemy sobie sprawę, że władze praktycznie wszystkich miast, oszczędzają, na czym mogą, więc większej liczby osób odśnieżających, nie zatrudnią, czyli nie zapłacą. 

Za odśnieżenie chodnika przed posesją odpowiada jej właściciel. Wielu posiadaczy prywatnych domów odśnieża więc swój odcinek samemu, ale myślę, że niejeden ceduje, lub też chętnie scedowałby ten obowiązek na kogoś innego. Myślę, że ludzie zamożni chętnie zapłacą za godzinę pracy. Więcej nie potrzebują, bo też załóżmy, że więcej ta praca nie zajmuje. W zimowe miesiące czasami trzeba solidnie odśnieżać codziennie, a nawet dwa razy dziennie, jeśli śniegu napada. Pracy by więc nie brakowało. Jeżeli jakiś pracowity człowiek biegle posługujący się łopatą uzbierałby sobie np. osiem zleceń dziennie, po godzinie każde, myślę, że mógłby się utrzymać. Oczywiście cudów nie można się spodziewać, ponieważ właściciele posesji płacą za tę robotę tylko dlatego, że sami albo mają mało czasu, albo im się po prostu nie chce odśnieżać, ale przy odpowiedniej ich liczbie, pracownik tak czy inaczej zarobiłby więcej niż wynosi zasiłek dla bezrobotnych. 

Myślę, że nikomu przy zdrowych zmysłach nie przyszłoby do głowy, żeby zmuszać tych hipotetycznych właścicieli posesji do zatrudniania etatowego „odśnieżacza” w pełnym wymiarze godzin i na cały rok. Niemniej jesteśmy przyzwyczajeni do myślenia, że jednak po osiągnięciu wieku emerytalnego (coraz wyższego) dostaniemy jakąś emeryturę i na stare lata głodować nie będziemy. Rzeczywistość często pokazuje obrazy wręcz przerażające, jeśli chodzi o poziom życia polskiego emeryta, ale ta wiara w zusowską emeryturę jest w nas bardzo silna. Człowiek wynajmujący się do odśnieżania chodników również chciałby mieć poczucie jakiejś perspektywy spokojnej starości. Niestety tutaj zaczyna się problem, bo właściciele posesji składek zusowskich mu przecież nie zechcą płacić. Pojawia się więc propozycja, niech tenże pracowity człowiek zarejestruje działalność gospodarczą. Wtedy jednak będzie musiał miesiąc w miesiąc płacić za siebie tysiąc złotych miesięcznie, co przy założeniu, że na tym odśnieżaniu zarobi np. 1600 zł, na pozostałe opłaty i na jedzenie zostałoby mu złotych sześćset. Kiepski interes. Na etat z 40 godzinami pracy tygodniowo nikt go nie zatrudni, ale on te 40 godzin by sobie jakoś sam uzbierał u np. 10 różnych osób zatrudniających go na jedną godzinę dziennie.  W związku z tym najlepszym rozwiązaniem finansowym jest więc rejestracja w urzędzie pracy w celu pobierania zasiłku dla bezrobotnych i dorabianie przy odśnieżaniu. W tym momencie kiedy słyszę głosy „praworządnych”, którzy w świętym oburzeniu wykrzykują „O, w cwaniactwie to jesteśmy mistrzami!”, robi mi się niedobrze, bo nikt z owych krytyków nie dostrzega zwykłego absurdu w działaniu systemu. Na dodatek, jeżeli nie będzie można zatrudniać ludzi na umowę cywilno-prawną, liczba bezrobotnych nie zmaleje, ale wzrośnie. Wtedy tym bardziej jedynym dla nich wyjściem pozostanie szara strefa. 

Często nie mogę się nadziwić, jak to jest, że w takiej Anglii, czy USA Polacy potrafią całe lata przepracować na zleceniach z różnego rodzaju agencji pośrednictwa pracy, a u nas nie ma sposobu na wprowadzenie tego dość prostego, jakby się zdawało, mechanizmu.

czwartek, 21 marca 2013

Mądre postulaty, niemądre roszczenia... czyli jak to się dobro ze złem miesza



Jak już pewnie Czytelnikom tego bloga wiadomo, jestem zwolennikiem wprowadzenia w Polsce jednomandatowych okręgów wyborczych. Ruch zmieleni.pl, których powstał z inicjatywy Pawła Kukiza, uważam za wspaniałą inicjatywę, jaka nieczęsto się w Polsce udaje, ponieważ z reguły jesteśmy społeczeństwem biernym. Osobiście doskonale się czuję poza światem polityki, ale do tego ruchu przystąpiłem ze spontanicznym entuzjazmem, ponieważ uważam, że brytyjski system wyborczy zapewnia stabilne państwo równocześnie dając obywatelowi poczucie odpowiedzialności za wybór swojego reprezentanta.

Ruch zmieleni.pl łączy w sobie ludzi o bardzo różnych poglądach politycznych, co jest z jednej strony wspaniałe, ponieważ pokazuje, że ludzie w Polsce potrafią się zorganizować w celu załatwienia jednej sprawy, niekoniecznie zgadzając się w innych. M.in. tak właśnie działają inicjatywy oddolne w Stanach Zjednoczonych, które powstają niezależnie od afiliacji partyjnej, natomiast po okrzepnięciu wpływają na politykę obu wielkich partii.

Z drugiej strony zawsze istnieje niebezpieczeństwo, że ktoś przy okazji walki o jednomandatowe okręgi wyborcze będzie chciał (często w jak najlepszej wierze) uzewnętrznić własne poglądy polityczne, społeczne czy religijne. Na tym tle zawsze mogą zrodzić się konflikty i dlatego w ramach ruchu należy unikać podnoszenia pewnych tematów.

Istnieje oczywiście pewien problem, a mianowicie taki, że cele naszego ruchu będąc politycznie bezstronne dla wielu pozostają zbyt wielką abstrakcją, żeby się porwać masy. Te bowiem muszą poczuć albo wielką trwogę, albo naprawdę wielką frustrację, żeby zacząć działać. Wielką trwogą przepełniła wielu Europejczyków zapowiedź wprowadzenia kontroli internetu (ACTA). Wielka frustracja doprowadziła do obalenia rządu w Bułgarii. Zły system wyborczy nie przepełnia ludzi trwogą, a frustruje nielicznych, czyli tych, którzy się trochę tematem interesują.

Generalnie jednak frustracja wśród Polaków narasta, ponieważ pomimo stopniowych pozytywnych zmian, nadal jesteśmy krajem, z którego się ucieka, ponieważ wielu trudno jest znaleźć swoje miejsce z powodu braku perspektyw godziwego zarobkowania. Właściwie bieda w postaci bezrobocia i pracy za bardzo niskie stawki przy cenach zbliżonych, bądź w szeregu przypadków identycznych jak w rozwiniętych krajach Zachodu, powinna już dawno wywołać oburzenie, ale przecież po roku 1989 związek zawodowy stanął po stronie budowy kapitalizmu, więc pojęcia uległy kompletnemu pomieszaniu. Obecnie „Solidarność” wydaje się wracać na pozycje typowe dla związku zawodowego, czyli stające w obronie człowieka pracy. Używając brzydkiego słowa, na pozycje roszczeniowe.

W zdrowym kapitalizmie związki zawodowe spełniają ważną rolę, ponieważ stanowią czynnik równowagi. Jest rzeczą zupełnie zrozumiałą, że pracodawca, czy przedsiębiorca nastawiony na maksymalizację zysku, będzie chciał oszczędzić na płacy pracownika ile się tylko da. Związek zawodowy, występując w interesie pracownika z kolei będzie chciał wyciągnąć jak najwięcej. Kompromis między tymi przeciwstawnymi interesami to właśnie sytuacja, dzięki której firma nie bankrutuje, a pracownicy są w miarę zadowoleni. Kiedy tej równowagi brakuje, czyli kiedy żadna grupa nie broni pojedynczego pracownika, jest on wykorzystywany do granic możliwości. Zawsze przypomina mi się rozmowa z parą amerykańskich nauczycieli ze stanu Nowy Jork, których poznałem w 1992 r., którzy stwierdzili, że oni zarabiają naprawdę nieźle (wówczas ok. 50-60 tys. dolarów rocznie), ponieważ mają silny związek zawodowy nauczycieli. W Missouri, gdzie takiego związku nie ma, nauczyciele zarabiali 11-12 tys. rocznie.

Z drugiej strony pamiętamy, że w latach 70. ubiegłego stulecia związki zawodowe doszły w Wielkiej Brytanii do takiej potęgi, że omal nie doprowadziły do ruiny finansów państwa. Pozycja bossów związkowych żyjących na poziomie wyższym od niejednego kapitalisty to jeszcze inny temat.

Generalnie jednak uważam, że związek zawodowy to ważny czynnik w zdrowej gospodarce rynkowej, o ile przestrzega się podstawowych reguł, a mianowicie szanuje się zasadę, że z pustego i Salomon nie naleje. Dlatego związkowcy powinni doskonale znać możliwości przedsiębiorstw, od których np. żądają podwyżek.

Obecna „Solidarność” wróciła do walki o prawa pracownicze i w jakimś stopniu odcięła się od politycznej zależności od Prawa i Sprawiedliwości. Wbrew temu, co w telewizji można było usłyszeć od Adama Hofmana, „Solidarność” Piotra Dudy nie jest zapleczem PiS, a sam przewodniczący raczej się nie podporządkuje Jarosławowi Kaczyńskiemu. Pytanie jednak polega na tym, czego żąda obecna „Solidarność”.

Platforma Oburzonych, czyli zjazd najrozmaitszych organizacji przeciwstawiających się obecnemu układowi reprezentowanemu w Sejmie, zgromadziła ludzi o różnych poglądach, choć raczej nie było tam liberałów i lewicowców. Media, jako że są przyzwyczajone do swojej roli wyznaczania tych, których wg nich warto słuchać oraz potępiania tych, z których wg nich warto się pośmiać, wykonały oczywiście swoją robotę bardzo dobrze. Kilkusekundowe migawki wystąpień co bardziej emocjonalnych prelegentów prawdopodobnie wywołały w przeciętnym widzu odpowiedni efekt, że był to zlot przedstawicieli folkloru politycznego. Praktycznie o jednomandatowych okręgach wyborczych i zmielonych na zjeździe powiedziano prawie nic, choć trzeba oddać mediom sprawiedliwość, że skądinąd zaczęły o tej sprawie i o ruchu mówić coraz częściej.

W postulatach „Solidarności” na pierwsze miejsce wysunął się postulat referendów jako narzędzia demokracji bezpośredniej. Niemniej to zupełnie inne żądanie przykuło uwagę opinii publicznej (tak naprawdę to mediów, a za ich pośrednictwem naszą). Stało się tak za sprawą listu otwartego przewodniczącego Związku Przedsiębiorców i Pracodawców, Cezarego Kaźmierczaka, który w niewybrednych słowach określił, gdzie ma postulat likwidacji „umów śmieciowych”. Realizacja postulatu „Solidarności”, żeby zmusić pracodawców do zatrudniania na umowę o pracę, czyli na etacie, z pewnością dałby części pracowników poczucie (dodajmy, że złudne) bezpieczeństwa socjalnego.

Podobno psycholodzy odkryli, że konieczność zmiany pracy jako czynnik stresogenny stoi bardzo blisko rozstaniu z bliską osobą, a nawet śmierci bliskich osób (piszę podobno, bo wyczytałem to kiedyś w jakimś czasopiśmie, które nie było naukowe). Ludzie, którzy mnie znają osobiście, wiedzą, że do jakichś twardzieli się raczej nie zaliczam, ale co jakiś czas następuje pewna rotacja miejsc, w których pracuję i przez wiele lat jakoś specjalnie z tego powodu nie cierpiałem, choć oczywiście we wrześniu zawsze następowało kilka tygodni stresu, kiedy to jeszcze nie wiedziałem ile będę miał pracy i gdzie. Zawsze się jednak z tym liczyłem, a później pracy zazwyczaj było tyle, że ciężko było z nią wyrobić. Niemniej stać mnie było na przeżycie nie tylko roku szkolnego/akademickiego, ale również trzech miesięcy wakacyjnych, kiedy w ogóle nie zarabiałem, w tym na wyjazdy z rodziną. Obecnie dość boleśnie odczuwam zmianę w sytuacji demograficznej Polski, ponieważ mam mniej godzin, a przez co mniej zarabiam, ale moi koledzy, którzy byli w różnych instytucjach zatrudnieni na zasadzie umowy o pracę, swoje etaty po prostu stracili! Oczywiście w obecnej sytuacji z całą pewnością cieszyłbym się z pracy na pełnym etacie, który w dodatku byłby zagwarantowany, ale szkopuł w tym, że on po prostu zagwarantowany być nie może.

Niestety, przy całym szacunku dla przewodniczącego Dudy, nie mogę się zgodzić z żądaniami, które spowodują cały łańcuch konsekwencji, które z kolei obrócą się ostatecznie przeciwko pracownikowi. Firmy czy instytucje, które obecnie zatrudniają człowieka na umowę-zlecenie lub umowę o dzieło na kilka godzin w tygodniu, zostałyby zmuszone zatrudnić go na pełny etat, mogłyby dojść do wniosku, że płacenie dodatkowego tysiąca zlotych (to minimum!) miesięcznie ZUS za niego absolutnie się im nie opłaca i lepszym rozwiązaniem będzie obciążenie pracą tego człowieka mniejszej liczby pracowników etatowych. Będzie to sytuacja praktycznie identyczna, jak ta, która przytrafiła się pewnemu mojemu znajomemu kilka lat temu, kiedy to sąd zakazał mu prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ nie opłacał składek ZUS. W uzasadnieniu powiedziano „Skoro nie stać pana na ZUS, to nie powinien pan prowadzić działalności gospodarczej”. Człowiek mógł zarabiać na życie – skromne bo skromne, ale nikogo o łaskę nie prosił, ale został zmuszony do zarejestrowania się jako bezrobotny, bo w jego gminie pracy jak na lekarstwo. Na tej samej zasadzie rozumują roszczeniowi związkowcy – przedsiębiorco, nie stać cię na ZUS dla pracownika oraz na opłacenie 40 godzin jego pracy (choć potrzebujesz np. tylko 10), to lepiej zwiń interes i niech nikt w ogóle u ciebie nie pracuje.

Jak zwykle przetrwają wielkie korporacje po przeprowadzeniu restrukturyzacji (czyt. pewna liczba ludzi straci pracę), natomiast drobni przedsiębiorcy maja wybór – albo stać się potentatami, albo wynocha z rynku. Wydaje mi się, że nie tędy droga.

Nasz rząd oczywiście w jakimś stopniu „wyjdzie naprzeciw” postulatom związkowców, a mianowicie „uzusowi” umowy o dzieło i umowy-zlecenia, skutkiem czego pracownik dostanie na rękę dużo mniej, natomiast co się z tymi pieniędzmi stanie tego już najmądrzejsi nie są w stanie przewidzieć. O ile bowiem uważam, że podatki płacić należy, bo podatek to jest składka na rzeczy, których wszyscy potrzebujemy (abstrahując od rzeczywistego ich wydatkowania, bo to cały osobny temat), to ZUS jest przykładem katastrofalnych błędów w zarządzaniu, i tam przeznaczenie pieniędzy z naszych składek, choć niby od 1999 roku miało być bardzo przejrzyste i proste do zrozumienia, jest dla przeciętnego obywatela kompletną enigmą.

Zobaczymy, co przyniesie nadchodzący rok. Niektórzy moi znajomi obawiają się, że obecnie „światłym, odpowiedzialnym i postępowym” rządom przeciwstawi się „roszczeniowa konserwa”. Kto kiedykolwiek grał w „Cywilizację” (ja grałem bardzo dawno w najstarszą wersję tej gry, jeszcze pod DOS), ten wie, że bunty wybuchają, kiedy liczba niezadowolonych przekracza liczbę zadowolonych. W rzeczywistości może nawet niekoniecznie przewyższać, ale wystarczy że osiągnie pewną masę krytyczną. Dlatego, każdy kto podejmuje się ryzyka rządzenia krajem, musi się liczyć z tą podstawową prawdą. Gdyby więc „oświecenie i postępowość” obecnych rządzących w jakiś sposób kojarzyły się Polakom z dobrymi zarobkami i sytym życiem, „roszczeniowa konserwa” nie miałaby szans na zaistnienie. Tymczasem jest inaczej i kto tego nie dostrzega, bo sam akurat znajduje się w dobrej sytuacji materialnej, tego może spotkać jeszcze niejedna przykra niespodzianka.

niedziela, 6 stycznia 2013

Organizacja pracy wg Afanasija Ziukina



Kwestia likwidacji alienacji pracy miała być czołowym osiągnięciem komunizmu w zamyśle Karola Marksa. Róża Luksemburg również pisała na ten temat. Zagadnienie, jako część komunistycznej utopii, zostało generalnie odrzucone przez ideologów liberalnych, ale tak naprawdę nie zostało zarzucone, mimo, że rozpatruje się je pod innymi nazwami. Nomenklatura bowiem nie jest taka ważna. Istotna sprawa to organizacja ludzkiej pracy w taki sposób, żeby wykonujący nie odczuwał jej jako czegoś przykrego, czegoś narzuconego mu z zewnątrz, na co on się z kolei wewnętrznie nie godzi, ale żeby traktował swoją pracę w sposób jak najbardziej zintegrowany ze swoją osobą. Praca ma być bowiem emanacją własnej twórczej pasji. Zapewne większości z nas takie postawienie sprawy wyda się najczystszą utopią, bo wszak wiadomo, że wielu z nas, kiedy nie musi nic robić, to po prostu nie robi, bo człowiek z natury jest leniwy (ja upieram się, że po prostu organizm nasz jest nastawiony na tryb ekonomiczny). Wniosek stąd jest taki, że jeżeli nie zastosujemy wobec człowieka kija lub marchewki, to on sam z siebie do żadnej roboty się nie weźmie.

Osobiście uważam, że przede wszystkim brakuje nam talentów menadżerskich. Mądre przywództwo, a może nie zaraz przywództwo, ale kierownictwo, to naprawdę co najmniej połowa sukcesu. Jeżeli człowiek na kierowniczym stanowisku sam nie ma klarownego obrazu tego, co chce osiągnąć, i miota się między sprzecznymi decyzjami, podwładni doskonale to widzą a na dodatek sami tracą poczucie bezpieczeństwa. Niekompetentny lub leniwy szef, pragnąc zatuszować swoją niepewność, pokrywa ją wyżywaniem się na podwładnych, czepianiem się problemów o minimalnym znaczeniu, poniżaniu pracowników itp. Często ostatnio słyszę, że właściciele firm czy menadżerowie nie chcą przyjmować młodych pracowników, ponieważ ci nie mają żadnego doświadczenia. Argument ten jest śmieszny sam w sobie, bo młody człowiek z definicji nie może mieć doświadczenia. Uważam, że o wiele poważniejszym problemem jest to, że taki młody człowiek nie jest dostatecznie zmotywowany do pracy. Motywowanie pracownika i kierowanie nim w dyskretny, ale stanowczy sposób po to, by sam się uczył i doskonalił swój warsztat, to ogromna sztuka i wielu naszych szefów jej nie posiadło. To bowiem, że ktoś założył firmę i ma dobry pomysł na biznes, wcale automatycznie nie znaczy, że wie jak optymalnie wykorzystać potencjał każdego pracownika.

Tekst, który teraz przytoczę nie pochodzi z żadnego podręcznika dla menadżerów, czy poradnika motywacyjnego. Jest to fragment powieści, i to też wcale nie jakiejś wielkiej światowej literatury, ale za to bardzo dobrej historii kryminalnej. Boris Akunin, w ósmej z kolei powieści poświęconej fikcyjnemu dziewiętnastowiecznemu rosyjskiemu detektywowi, Erastowi Pietrowiczowi Fandorinowi, pt. Koronacja, umieszcza taki oto passus, którego narratorem (jak zresztą i całej powieści) jest służący, ale przy tym zwierzchnik innych służących, carskiego dworu, Afanasij Ziukin (postać również fikcyjna):

Kiedy moskwianie nosili kufry i kosze, przyglądałem się każdemu, żeby ocenić, kto z nich ile jest wart i gdzie można by go przeznaczyć z największym pożytkiem. Najważniejsza zdolność osoby zarządzającej polega właśnie na umiejętności określenia silnych i słabych stron podwładnych, tak aby wykorzystać pierwsze, a nie ujawnić drugich. Długoletnie doświadczenie kierowania wieloosobowymi zespołami nauczyło mnie, że ludzi zupełnie niezdatnych i do niczego niezdolnych jest na świecie bardzo niewielu. Każdemu człowiekowi można znaleźć zajęcie. Kiedy ktoś w naszym klubie skarży się na nikczemność lokaja, kelnera albo pokojowej, mówię sam do siebie: ha, gołąbeczku, kiepski z ciebie sługa! U mnie wszyscy podwładni z upływem czasu stają się coraz lepsi. Trzeba, aby każdy z nich lubił swoją pracę - oto i cała tajemnica! Kucharz powinien lubić gotowanie, pokojowa - porządki, koniuszy - konie, ogrodnik - rośliny.
        Wyższe wtajemniczenie każdego sługi to doskonała znajomość ludzi, zrozumienie, co lubią, albowiem, choć zabrzmi to może śmiesznie, większość nie ma najmniejszego pojęcia, ku czemu wiodą ich zdolności i co jest ich darem. Zdarza się, że trzeba próbować i tak, i inaczej, zanim się w końcu zorientujesz.
        Problem przecież nie tylko w zajęciu, choć to też jest oczywiście ważne. Kiedy człowiek wykonuje ukochaną robotę, jest zadowolony i szczęśliwy, a jeśli cała służba w domu jest zadowolona, wesoła i życzliwa, wytwarza się zupełnie specyficzna sytuacja, albo, jak to teraz mówią, atmosfera.
        Trzeba bez przerwy karać i nagradzać podwładnych - ale stopniowo. Nie daje się premii za uczciwe wykonywanie obowiązków, tylko za szczególny wysiłek. Karać trzeba także, lecz wyłącznie sprawiedliwie. I przy tym należy dokładnie wyjaśnić, za co wyznaczono karę, i - rozumie się samo przez się - kara nigdy nie powinna poniżać sprawcy. Jeszcze raz powtarzam: jeśli podwładny nie radzi sobie ze swoją pracą - winien jest naczelnik.

niedziela, 16 grudnia 2012

Dumania w świątyni konsumpcjonizmu



Dzisiaj w ramach nieustającego ekshibicjonizmu, który skłania mnie do pisania tego bloga, przyznam się do kolejnej cechy, którą powinienem przypłacić infamia i hańbą wieczystą. Otóż lubię się przejść po galerii handlowej. Szczerze mówiąc troszkę mnie wkurza polska nazwa, jaka się przyjęła na wielki kompleks sklepów zgromadzonych w jednym lub kilku połączonych budynkach, bo jednak galeria powinna się kojarzyć przede wszystkim ze sztuką, ale skoro się już przyjęła, niech tak już będzie.

Mieszkam akurat między dwoma takimi miejscami. Nie dlatego, że tak chciałem zamieszkać, ale że po prostu całkiem niedawno mi te galerie w sąsiedztwie zbudowano. Oczywiście znajomi bliżsi i dalsi na początku trochę ponarzekali – no bo to upada drobny handel (w mojej najbliższej okolicy akurat nie widzę, żeby się zwinął jakikolwiek mały sklep spożywczy, a jest ich naprawdę wcale niemało), a to powstają świątynie konsumpcjonizmu itp. itd. – ale nie wiadomo dlaczego od czasu do czasu można w tych szatańskich przybytkach ich spotkać, zwłaszcza przed świętami, na które też wszyscy narzekają jak to nam się skomercjalizowały, natomiast rzadko kto z tych narzekaczy po prostu zrezygnuje z zakupu prezentów czy jedzenia nieco lepszego niż na co dzień. Hipokrytami jesteśmy w większości, zgrywamy świętoszków i to niezależnie od światopoglądu – świętoszków zgrywają bowiem nie tylko katolicy potępiający komercyjny charakter współczesnego Bożego Narodzenia, ale również lewacy odżegnujący się od konsumpcjonizmu wszelkiego.

Ja akurat generalnie nie lubię obłudy, a już kiedy sam się łapię na tym, że zaczynam przytakiwać drętwym tekstom na temat wszechogarniającej komerchy i rozpasanego konsumpcjonizmu, zaczynam odczuwać pogardę dla samego siebie, ponieważ tak naprawdę lubię ładne i luksusowe rzeczy. Ponieważ w większości przypadków mnie na nie nie stać, to chociaż popatrzeć lubię. A na co mnie stać to i kupić, bo i czemu nie? Być może jestem typowym dzieckiem komuny, tęskniącym za pełnymi półkami i wszelkim blichtrem z filmów i opowieści tych, którym dane było odwiedzić tzw. Zachód? Myślę, że z całą pewnością ma to olbrzymi wpływ na moją postawę. Nie widzę w tym jednak niczego złego. Przecież nie po to ludzie walczyli z komuną, żeby pogrążać się w ascezie, bo ascezie mogli się poświęcić i za komuny. Oczywiście osobne zagadnienie polega na tym, dla ilu z nas to spełnione marzenie pełnych półek jest spełnione do końca, tzn. ilu z nas stać na takie zakupy, jakie chcielibyśmy zrobić.

Ponieważ jedna z galerii w moim sąsiedztwie została zbudowana na terenie dawnej fabryki włókienniczej z częściowym wykorzystaniem jej budynków a częściową dobudową gmachu w podobnym stylu, zaś wewnątrz jest urządzona również w takim nieco dziewiętnastowiecznym stylu, bardzo lubię spacery między sklepami. Oczywiście, jak już tam jestem to zawsze coś kupię – no niestety nie umiem się oprzeć wejściu do księgarni, a potem do sklepu z winami.

Lubiłem też chodzić do delikatesów „Bomi”, które były drogie w porównaniu z okolicznymi sklepami – dlatego nie stanowiły dla nich żadnej konkurencji i nie wykończyły lokalnego handlu – ale które oferowały atrakcyjne produkty, np. można było kupić cały zestaw wszystkich składników i narzędzi do domowego sporządzenie sushi. Nie robiłem tam zakupów regularnie, ale od czasu do czasu lubiłem tam zajrzeć. Niestety sieć delikatesów „Bomi” (dodajmy, że polska, nie żadna zagraniczna) zbankrutowała i musiała zwinąć interes.

Nie chodziłem do „Bomi” często, ale za to dość regularnie, dlatego znałem z widzenia panie obsługujące kasy tudzież niektóre stoiska. Kiedy firma padła, pierwsza myśl jaka mi przyszła do głowy, to „co te kobiety teraz ze sobą zrobią?” Od czasu do czasu wdaję się w internetowe dyskusje z działaczami młodzieżówki PO, którzy to młodzi liberałowie głoszą poglądy, od których włos się jeży na głowie, z których jednym jest to, że w Polsce jest mnóstwo pracy, natomiast ludzie, którzy jej nie podejmują, są nierobami i lubią przyjmować pozycję roszczeniową. Na dodatek jest bezrobocie, ponieważ zamiast pracować te nieroby wolą siedzieć na zasiłku. Receptą jest odebranie zasiłku wszystkim i zmuszenie ich do podjęcia pracy – oczywiście na warunkach takich, jakie zechce im dać pracodawca. Nie chcę teraz rozwijać tego tematu, ale właśnie takie sytuacje jak bankructwo firmy i masowe zwolnienia ludzi z pracy zawsze przywodzą mi na myśl takie poglądy. Te panie z „Bomi” ciężko pracowały i żadnymi leniami nie były, a nagle straciły źródło utrzymania.

Ponieważ w miejscu upadłych delikatesów powstały nowe, tym razem sieci „Piotr i Paweł”, nie mogłem się oprzeć, żeby nie pójść tam w dniu otwarcia. Sklep imponujący, znowu są półki pełne atrakcyjnych artykułów spożywczych, w tym tych całkiem luksusowych i egzotycznych, jak np. krewetki tygrysie i ostrygi, w związku z czym (jak już się odsłoniłem to nie będę teraz obłudnikiem) bardzo mi się w nowych delikatesach spodobało i od razu wydałem w nich pieniądze, które planowałem rozłożyć na kilka dni zakupów w innych (tańszych) sklepach. Nie omieszkałem jednak pilnie się porozglądać po twarzach ekspedientek i kasjerek w celu rozpoznania w nich pań, które pracowały wcześniej w „Bomi”. Być może się mylę, ale chyba niestety nie rozpoznałem w nowych pracownicach nowego sklepu nikogo ze starego personelu delikatesów, które upadły. Nadal więc nurtuje mnie pytanie, co się z tamtymi ludźmi dzieje. Czy znaleźli sobie pracę, a jeśli tak, to na jakich warunkach? Itd. itp. Generalnie z tych moich dywagacji nic nie wynika, bo i tak nie mam i nie miałbym wpływu na los tych kobiet, bo choćbym chciał pomóc, nie bardzo wiedziałbym jak.

Refleksja jednak jest dość natrętna, że przecież każdy z nas może się znaleźć w sytuacji, w której upadnie jego pracodawca, a my wylądujemy na bruku. Takie rzeczy się po prostu zdarzają. Były premier Włoch, mój ulubiony facecjonista, Silvio Berlusconi, wśród swoich „złotych myśli” wygłaszał m.in. taką „jeśli ktoś straci pracę, to niech jak najszybciej znajdzie sobie następną”, albo „jeśli ktoś zarabia za mało, to niech więcej pracuje i sobie dorobi”. Na tym samym poziomie mniej więcej rozumują chłopcy z młodzieżówki PO. O ile jednak Silvio Berlusconi ma chyba trochę dystansu do samego siebie i często świadomie robi z siebie pajaca, MWzWM (młodzi wykształceni z wielkich miast) wygłaszają podobne poglądy ze śmiertelną powagą, a przy tym z tak wielkim poczuciem własnej wyższości, że wzbudzają szczerą abominację.

Mam nadzieję jednak, że panie z byłych delikatesów „Bomi” mają już dzisiaj znowu pracę, która pozwoli im na utrzymanie i na pogodę ducha w czasie Bożego Narodzenia. W przeciwieństwie do przemądrzałych młodych bubków wierzę bowiem, że większość z nas jest normalna i chce uczciwie zarabiać na życie. Chodzi przecież o nic innego, jak o  godziwe i godne życie, do którego wielu z nas ciągle bardzo daleko, a czego życzę wszystkim na świecie, jak i oczywiście sobie. Marzeniem moim jest bowiem, żebyśmy wszyscy mogli się częściej przejść po takiej „świątyni konsumpcjonizmu” i kupić sobie to, co jest nam potrzebne i jeszcze coś, co może i potrzebne nie jest, ale za to ładne i nam się podoba.

piątek, 24 lutego 2012

O bezczelnej retoryce

Dzisiaj tylko krótka notka na temat bezczelności (arogancja to zbyt eleganckie słowo) rządzących. Chodzi mi o retorykę używaną przy przesunięciu wieku emerytalnego. (http://wiadomosci.onet.pl/kraj/komorowski-ktos-bedzie-musial-dwa-razy-wiecej-prac,1,5036104,wiadomosc.html)

Gdybym ciężko pracował fizycznie, a wiadomo, że biologia jest nieubłagana i człowiek z wiekiem opada z sił, na pewno byłbym przeciwko wydłużeniu wieku pracy. Gdybym był fizycznie pracującą kobietą, perspektywa pracy o 7 lat dłużej, pewnie też bym mnie przerażała. Fizycznie jednak nie pracuję, a chciałbym być aktywny jak najdłużej. Przedłużenie więc wieku emerytalnego o 2 lata w moim przypadku nie stanowiłoby jakiegoś większego problemu.

Problem jednak jest i to bardzo poważny. Żyjemy w kraju, gdzie jest bezrobocie. Doskonale wiadomo, że brakuje pracy dla ludzi młodych, zaś jeżeli pracę stracił ktoś w okolicach pięćdziesiątki, szanse na znalezienie jakiejś są znikome. 

Wszyscy doskonale wiemy, że pieniędzmi na nasze emerytury gospodarowano źle, a w dodatku rząd nimi manipuluje w celu rozpaczliwego załatania dziur spowodowanych również jego niegospodarnością. Przesunięcie wieku emerytalnego polega więc na tym, że o te 2/7 lat(a) przedłuży się okres, kiedy naszych pieniędzy się nam nie wypłaci. I to wszystko, ni mniej ni więcej. Zarządzający nimi złapią być może oddech, choć jestem tu bardzo sceptyczny, bo przez dłuższy okres nie będą zobowiązani wypłacać nam naszych pieniędzy i już. Cała tajemnica. 

W tym kontekście jak płachta na byka działa na mnie retoryka, w której się mówi, że "trzeba będzie dłużej pracować", bo to tak jakby człowiekowi umierającemu z głodu z powodu braku pieniędzy tłumaczyć, że musi się dobrze odżywiać, jeść dużo warzyw i owoców oraz białe mięso. Nieustanne publiczne powtarzanie, że "trzeba dłużej pracować" jest jak nieustanne publiczne plucie ludziom w twarz.

środa, 22 czerwca 2011

Praca a płaca, czyli za co chcemy być (wy)nagradzani (8)

W ostatnich latach komuny, kiedy zacząłem się interesować zarabianiem pieniędzy, co nie było u mnie takie normalne, gdyż rodzice wychodzili z założenia, że dopóki się uczę/studiuję, zarabiać nie muszę, zacząłem też myśleć nad najsprawiedliwszą formą umowy o pracę. W państwowych fabrykach, ale również u nielicznych „prywaciarzy”, pracowało się albo na dniówkę, albo na akord. Jedna z tych form wydawała mi się (i nadal się wydaje) niemoralna, a druga niedobra ze względu na ogólną kondycję przedsiębiorstwa i w rezultacie też niemoralna.
            Kiedy płaci się za godziny pracy, trudno kontrolować wydajność pracy. W pracowniku wyrabia się typowa dla komunizmu mentalność „czy się stoi, czy się leży, ileś tam złotych (odpowiednia średnia pensja) się należy.” Przy pracy na akord robotnicy zabijają się, żeby wyprodukować jak najwięcej, ale firma ma tylko ograniczony rynek, więc oczywiście, kiedy zamówień jest dużo, produktu też musi być dużo, ale jeśli nie, to nie ma sensu produkować więcej, niż się da sprzedać. Po co więc robotnik miałby produkować więcej? Do magazynu? W dodatku, jeśli dobrze pamiętam, w sytuacji, kiedy robotnicy za dużo produkowali w akordzie, kierownik zmieniał normę, a w rezultacie za wyprodukowaną sztukę robotnik dostawał mniej. To oczywiście budziło frustrację i zgorzknienie. Jeżeli dodamy do tego fakt, że w myśl przysłowia „co nagle to po diable”, pracując na akord ludzie produkowali dużo sztuk ale niekoniecznie najwyższej jakości, niszcząc przy tym maszyny, których wytrzymałość była obliczona na określone tempo pracy, wychodzi na to, że system pracy akordowej był również niemoralny.
            Złotym środkiem wydała mi się umowa o dzieło. Po prostu pracodawca potrzebuje wykonawcy konkretnej pracy, np. wyprodukowania konkretnej liczby sztuk swojego produktu i na tyle się tylko umawia przy określonej stawce. No niestety, w systemie, do którego jesteśmy przyzwyczajeni od co najmniej końca XIX wieku, ktoś, kto by zaproponował taki system dla całości gospodarki, zostałby ogłoszony wrogiem publicznym numer jeden i pewnie zlinczowany. Stała praca, przywileje zawodowe, przywileje wynikające z wysługi lat itd. to są piękne rzeczy i często wymyślone przez samych pracodawców. Dodajmy jednak, że chodzi o pracodawców, którzy mają doskonałe rozeznanie we własnej dziedzinie biznesu. Jeżeli doskonale wiem, na czym się zarabia i wiem, że mam kontrolę nad procesem produkcyjnym oraz nad rynkiem zbytu (niekoniecznie nad całym, ale nad przewidywalną jego częścią), to mogę sobie pozwolić na to, żeby zbudować lojalny zespół fachowców, których zwiążę ze sobą wysokimi zarobkami i innymi bonusami. Przedsiębiorcy średni i drobni, a tacy tworzą obecnie gospodarkę Polski, na nic takiego nie mogą sobie pozwolić, więc tną koszty na czym tylko mogą, w tym na płacy pracownika. Nie bez znaczenia jest oczywiście haracz na ZUS jaki trzeba zapłacić urzędowi od każdej złotówki wypracowanej przez pracownika.
            Ludzie lubią mieć poczucie bezpieczeństwa i stabilizacji. Co jakiś czas można trafić na wywiady z psychologami, którzy twierdzą, że stres związany utratą miejsca pracy lub ze zmianą miejsca pracy jest tylko nieco mniejszy od tego spowodowanego utratą bliskiej osoby. Osobiście twierdzę, że czerwiec i wrzesień są dla mnie miesiącami stresowymi, ponieważ nigdy nie wiem, gdzie i ile godzin będę pracował w kolejnym roku akademickim. Ludzie pracujący na zasadzie samozatrudnienia tak mają i nie ma co rozpaczać. Sami tak wybrali.
            Co jednak z pracami, których jeszcze dwieście lat temu nikt by nie nazwał pracą? To, nad czym deliberują specjaliści od organizacji pracy, jest wynikiem pewnego procesu językowego polegającego na rozszerzeniu pola semantycznego samego słowa praca.
            Pięć lat temu wracaliśmy z rodziną z Bieszczad i postanowiliśmy po drodze zwiedzić Łańcut. Pani przewodniczka pięknie opowiadała o samym zamku i o rodzinie Potockich. Wśród naszej grupy znajdował się młody mężczyzna w towarzystwie młodej kobiety, którego zachowanie drażniło wszystkich, ponieważ bez przerwy komentował słowa przewodniczki w tonie, który wg niego był pewnie dowcipny, ale nikogo poza nim i jego towarzyszką nie bawił. Tymczasem słuchaliśmy opowieści o tym, jakim ordynat Potocki był dobrym gospodarzem i jak dbał o swoich pracowników. Dzięki niemu (jego pieniądzom) ojciec pani przewodniczki zdał maturę, co było przed wojną oznaką niesamowitego awansu społecznego. Młody człowiek nadal ironicznie się uśmiechał, ale nieco spoważniał i powiedział:
 —  No dobrze, ale przecież nie możemy popierać takiego ustroju!
            Wszyscy byliśmy bardzo zaskoczeni, bo nie wiedzieliśmy o jaki ustrój mu chodziło. Na nasze pytanie „Jakiego ustroju?”, odpowiedział „Feudalizmu!”
            Kiedy pani przewodniczka odezwała się do niego „młody człowieku” i zaczęła mu wyjaśniać system panujący w ordynacji, ten jej przerwał mówiąc:
 — Ja może młodo wyglądam, ale ja jestem sekretarzem europosła…..
Tutaj wymienił nazwisko polityka PSL. Nigdy bym nie przypuszczał, że są jeszcze ludzie, którzy są aż tak antyfeudalni. To znaczy ja sam jestem krytykiem feudalizmu, który faktycznie w Polsce trwał dłużej niż gdzie indziej,  ale podchodzę do tematu na zimno i z perspektywy czasu.
            Tymczasem zarządzanie ordynacją nie miało oczywiście charakteru feudalnego, ale już kapitalistyczny. Dało mi to do myślenia.
            Otóż jeżeli szlachcic np. w XVII wieku był dobrym gospodarzem i osobiście interesował się swoim majątkiem, wydając odpowiednie decyzje co do prac polowych, transportu zboża do portu rzecznego, przeprowadzenia bydła na jarmark, pracy gorzelni w swoim majątku, to był po prostu menadżerem i pracował jak menadżer. Oczywiście była cała masa takich, co zarząd majątkiem i finansami powierzali bezmajętnym szlachcicom lub Żydom. Niemniej trafiali się, zwłaszcza od XVIII wieku wielcy entuzjaści rolnictwa i sami prowadzili gospodarstwo (oczywiście od pracy fizycznej byli chłopi). Wg dzisiejszych kategorii, taki szlachcic-rolnik po prostu pracował. Pracował na swoim w zawodzie menadżer majątku rolnego. Czy ktoś to jednak nazywał pracą? Ba! W tekstach staropolskich możemy znaleźć na takie działania określenia „zabawa”! „Ot i takie zabawy zajmują polskiego szlachcica!” „Zabawą” może być też polowanie, czy hulanka, ale również zarządzanie majątkiem, które mogło być przecież wyczerpującą pracą. Praca jednak hańbiła! Pracował ten, co musiał. Szlachcic przecież po to był szlachcicem, żeby nie musieć pracować. On sobie znajdował „zabawę”, czyli zajęcie. Dopiero druga połowa XIX wieku zmusza szlachtę do przyjęcia „kapitalistycznego” sposobu myślenia o gospodarowaniu, w tym „mieszczańskiej cnoty”, czyli pracy. Benedykt Korczyński z „Nad Niemnem” jest już przykładem człowieka, który nie tylko pracy się nie wstydzi (w odróżnieniu od niektórych sąsiadów), ale wręcz na czele cnót ją stawia a próżniakami otwarcie gardzi.
            Jeśli poczytamy pamiętniki sprzed XIX wieku lub powieści z akcją umieszczoną w I Rzeczypospolitej, to znajdziemy mnóstwo przykładów ubogich szlachciców, którzy kołaczą do drzwi, lub „czepiają się klamki” magnatów. Czy chcą zapomogi? Nie, na to może zdecydowałaby się zdesperowana wdowa pozbawiona majątku. Ubogi szlachcic szukał służby! Możniejszemu panu gotów był służyć, ale nie ma tu mowy o pracy, choć przecież służba taka to nic innego jak wykonywanie serii prac na rzecz pracodawcy, który oczywiście nie był nazywany „pracodawcą”, ale „chlebodawcą” i „dobrodziejem”. A przecież wszystko to, co wykonywał taki „sługa, służka uniżony” to była w dzisiejszym rozumieniu, regularna praca. Służba dawała poczucie bezpieczeństwa, wikt i opierunek, dach nad głową, a często i rozrywkę.
            Co to wszystko oznacza? Otóż, jak już wspomniałem kilka wpisów temu, pojęcie praca jest wytworem językowym. Próby jej zdefiniowania są skazane na błędy, jakie zwyczajnie powoduje niedoskonałość języka, jego metafooryczność. Ekonomiczne dywagacje Adama Smitha to nic innego jak próba oddania metafory przez szereg innych metafor.
            Praca na etacie, choć pewnie rzadko komu przyjdzie taki pomysł do głowy, wyrabia w pracowniku mentalność dawnego sługi na dworze magnata. Ja daję z siebie wszystko, ale i ty, mój panie, otaczaj mnie wszechstronną opieką. Właściciele przedsiębiorstw, zwłaszcza tych wielkich, najczęściej nie mają ochoty odgrywać roli „dobrych ojców” (pater familias, jak mawiali starożytni Rzymianie) dla swoich pracowników. On pojmuje biznes jako metodę uzyskania zysku – dla siebie, natomiast pracownicy to zło konieczne.
            Jeżeli już jesteśmy przy tym porównaniu pracy do dawnej służby. Gdyby ktoś chciał się pokusić o „sprawiedliwe” określenie czynników, za które pracodawca powinien płacić, to byłby problem. Magnat traktował swoje sługi wg własnego uznania, a taki Karol Radziwiłł mógł nawet kazać powiesić za byle przewinienie. Pan płacił wg swojej łaski, która, jak wiemy „na pstrym koniu jeździła”.
W zawodach, które nie polegają na prostym produkowaniu przedmiotów, w ogóle trudno o jakieś wymierne kryteria określania wynagrodzenia. Na stanowisku menadżerskim o wartości pracownika świadczyć powinna umiejętność generowania zysków dla firmy. Stąd dyrektor (dawniej zarządca majątku), który właścicielowi zysków (panu majątku) nie pomnaża, powinien być zastąpiony kimś skuteczniejszym. Ale w ten sposób można pracownika traktować, jeśli ten warunek jest umieszczony w umowie. Znowu najuczciwszym układem byłaby praca na prowizji od zysku. Tak jednak w wielu przypadkach nie da się pracować, ponieważ tak można wynagradzać np. dyrektora ds. sprzedaży, a już niekoniecznie ds. produkcji. Pozostaje więc znowu olbrzymi margines nieokreśloności stosunku wkładu pracy do wynagrodzenia, zwłaszcza, że sam ów wkład pracy jest niezwykle trudny do określenia.

wtorek, 21 czerwca 2011

Praca a płaca, czyli za co chcemy być nagradzani (7)


Na koniec muszę poruszyć kwestię, która męczy mnie od bardzo dawna. Wiąże się ona ściśle z przypadkiem studentki, o której była mowa. Otóż nie przekonuje mnie tendencja, która przyszła do nas chyba z Zachodu, że o ocenie studenta musi decydować wkład pracy. Postaram się to wyjaśnić, tak żeby nie być źle zrozumianym.

Profesor Waldemar Michowicz z Uniwersytetu Łódzkiego, który miał z nami historię powszechną dwudziestolecia międzywojennego, mawiał, że jeżeli będziemy codziennie poświęcać odrobinę czasu swoim badaniom oraz samorozwojowi, to po pewnym czasie wyniki po prostu muszą przyjść. Była to tez bardzo optymistyczna, ale w ogromnej mierze prawdziwa. Ponieważ w myśl tych rad postępowały może dwie, góra trzy osoby na roku, reszta z nas została pozbawiona możliwości empirycznego przekonania się o ich słuszności. Myślę, że zastosowałem je dopiero podczas studiów anglistycznych. Dlatego wiem, że to się naprawdę sprawdza.

Systematyczna praca przynosi efekty. Niestety nie u każdego takie same. Najbardziej to widać na przykładzie uczelni artystycznych. Moja bardzo dobra znajoma, która wykłada w szkole aktorskiej, opowiadała mi jak czasami serce jej się kraje, kiedy widzi studenta pełnego zapału, który jest niezwykle pracowity i wykonuje wszystkie zalecone ćwiczenia, a mimo wszystko etiuda mu nie wychodzi, zawsze czegoś jej brakuje. I odwrotnie – są tacy studenci, którzy są zarozumiali, często aroganccy, a do tego do ćwiczeń podchodzą z niebywałą nonszalancją, a jednak wykonują je po prostu doskonale. To się nazywa talent. Nie czas i miejsce tutaj na analizę tego, czym jest tzw. talent, ale mam nadzieję, że kiedyś wrócę do tego tematu. Talent to czynnik, który odrywa rolę w każdej dziedzinie, ale w niektórych jego brak da się zastąpić pracowitością. W dziedzinach wymagających pamięciowego opanowania dużych obszarów wiedzy (historia), pracowitość zdecydowanie odrywa ważniejszą rolę od talentu. Żaden talent nie zastąpi znajomości setek faktów i dat. Tego się trzeba nauczyć i już. Talent natomiast trzeba mieć do matematyki i przedmiotów ścisłych, gdzie oprócz zapamiętania pewnych wzorów, twierdzeń i praw, trzeba mieć giętki umysł, żeby odkrywać rzeczy nowe (to dlatego matematykom nie zaleca się by zbyt wiele czytali). Oczywiście mowa tutaj o tych, którzy te nauki mają popychać do przodu. Do języków też trzeba mieć talent i tutaj muszę się trochę pokusić o jego analizę. Do języków talent będzie miał przede wszystkim ten, kto się naprawdę chce porozumieć z innymi ludźmi w ich języku. Nie chodzi tu wcale o myślenie typu: „Fajnie, nauczę się angielskiego i będę mógł porozmawiać z Amerykanami o sztuce filmowej”. Tu chodzi o coś takiego, że „cholera, muszę z Melindą pogadać o tym filmie, no po prostu muszę… gdzie jest słownik? zaraz jak to ująć w zdanie? gdzie jest książka do gramatyki? jak to się wymawia? o jest wymowa w Internecie”. Prawdziwa chęć nauczenia się języka obcego to ten niepojęty pęd do poznawania nowych struktur i zwrotów w celu natychmiastowego ich użycia!

Takich ludzi nie ma wcale tak wielu, bo wśród nas jest cała masa ludzi nieśmiałych, którzy nawet w języku ojczystym wypowiadają się niechętnie, a otworzenie ust do drugiego człowieka jest dla nich niewypowiedzianą męką. Takim ludziom język obcy będzie przychodził ciężej. Niemniej nie można ich stawiać na straconej pozycji, ponieważ mogą np. bardzo solidnie opanować zasady gramatyki, mogą pochłonąć ogromne ilości słownictwa, mogą też w rezultacie świetnie sobie radzić ze zrozumieniem tekstów czytanych czy słuchanych. Opanowanie języka zajmie im może trochę więcej czasu, ale postęp przyjdzie. Nie wolno się tylko po drodze zniechęcić i rzucić wszystkiego w kąt.

To są wszystko prawdy dla tych, którzy mają bardzo dobrze rozwiniętą samoświadomość, znają swoje ograniczenia, mają prawidłową samoocenę (realną – niezbyt niską ale też nie idiotycznie wysoką) oraz poczucie autonomii (o czym pisałem kilka dni temu).
„Normalny” student prywatnej uczelni i idzie na studia i myśli, że tam go ktoś wszystkiego nauczy (to założenie w ogóle optymistyczne). Zajęcia są prowadzone „po staremu” czyli tak jak na państwowej uczelni 30 lat temu – czyli spotkanie z wykładowcą raz w tygodniu. W starym systemie liczono jednak na to, że w pozostałym czasie student sam nad sobą pracuje. Załóżmy jednak, że nasz przykładowy student faktycznie pracuje, choć nie do końca sam sobie zdaje sprawę co jest jego słabą stroną), a potem następuje weryfikacja w postaci oceny od wykładowcy. Często będzie to zimny prysznic. I tu dochodzimy do sedna sprawy. Praktycznie nikt nie uznaje oceny egzaminatora jako sygnału do pracy nad wykazanymi słabościami, a każdy ją traktuje jako ostateczny wyrok! Ocena prawie nigdy nie spełnia swojej roli „feedbacku”. Stąd rozpacz, błagania i groźby – słowem pandemonium i Armagedon! Argumenty na żenującym poziomie (jak wspomniana wcześniej polemika), z których najgorszy to ten, że „teraz nie dadzą mi stypendium”! Dlatego, że jak się daje zauważyć, największe poczucie zgorzknienia nie budzi wcale ocena niedostateczna („weźmie się warunek”), ale trójka albo nawet czwórka!

Ocena według wkładu pracy jest rzekomo wychowawcza. Taką rolę spełnia zwłaszcza w szkole podstawowej, bo tam generalnie powinno chodzić o wyrobienie nawyku pracy i odpowiedzialności za to co się robi. Egzaminatora wyższej uczelni praca własna studenta w ogóle nie powinna obchodzić! To jest twarda rzeczywistość, z jaką się zetkniesz w prawdziwym życiu. Liczą się efekty, jakkolwiek okrutnie to zabrzmi, a czym prędzej to zrozumiesz tym lepiej dla Ciebie. Nikt nie pyta ministra czy dyrektora czy długo pracował nad swoją decyzją czy nie. Może w ogóle nawet o niej wcześniej nie myślał, ale akurat podjął prawidłową (choć na to bym też nie liczył). Może pracował jednak ciężko, tylko ktoś mu podsunął błędne dane i decyzja spowodowała milionowe straty. Nikogo, ale to kompletnie nikogo nie obchodzi, jaki wkład pracy ów minister w tę decyzję włożył.

Rzeczywistość bowiem najczęściej daje nam taką lekcję – jeżeli się starasz i ciężko pracujesz, to może wygrasz (ale nigdy nie na 100%), jeżeli zaś się nie starasz to twoje szanse na wygraną maleją do 5-0 % - niby możesz oczywiście w nie trafić, ale to już raczej loteria..

poniedziałek, 20 czerwca 2011

Praca a płaca, czyli za co chcemy być nagradzani (6)

Dzisiejszy wpis nie będzie o płacy, ale tym, w jakim systemie nagród i kar wychowujemy kolejne pokolenia Polaków.. Jest to istotne, ponieważ pozwala zrozumieć, skąd się później biorą pewne postawy wśród pracowników. Pracodawcy bowiem mogą być zaskoczeni, skąd u pracownika wybuch niezadowolenia z powodu słów krytyki szefa. Uważam, że błąd polega na przyzwyczajeniu młodych ludzi do oceny jedynie za wkład pracy, czy dobre chęci, przy braku przygotowania ich do bycia ocenianym za efekt końcowy ich pracy, czyli jakość. Nie muszę chyba znowu przypominać, że nas jako klientów kompletnie nie obchodzi, jak bardzo się ktoś napracował, żeby zrobić np. lodówkę. Nas interesuje tylko jej jakość i to za nią chcemy lub nie chcemy płacić.

W dawnych czasach (jakieś 20 lat temu) kiedy ktoś szedł na studia, oznaczało to, ze był to człowiek w miarę świadom tego, co robi. Oczywiście w praktyce bywało z tym bardzo różnie, ale takie było założenie. O wykładowcach mówiło się różne rzeczy, bo zawsze wśród nich była jakaś grupa dziwolągów, którzy nie nadawali się do pracy dydaktycznej, czy też w ogóle do pracy z ludźmi. Niemniej nikomu nie przyszło do głowy kwestionować oceny z egzaminu. Owszem, w prywatnych rozmowach często mówiło się, że w takim to a takim przypadku ocena była niesprawiedliwa. Ba, byli tacy profesorowie, których oceny brały się z aktualnego stanu emocjonalnego. Student był jednak bezsilny. Wcale nie twierdzę, że to było dobre, bo niesprawiedliwość nigdy nie jest niczym godnym pochwały. Stwierdzam jedynie, że tak wyglądała rzeczywistość.

Obecnie prywatne uczelnie oferują studentom życie przyjemne i bezstresowe. To znaczy starają się, ponieważ co jakiś czas zdarzają się wykładowcy, którzy wyskakują niczym Filip z konopi i wymagają od studentów jakiejś wiedzy czy umiejętności. Na szczęście takich dziwolągów uczelnie owe w miarę sukcesywnie się pozbywają, a bezstresowe metody zdobywania dyplomu mogą się spokojnie rozwijać. (Oczywiście ten akapit to sarkazm).

Nie cierpię czerwca na uczelni, kiedy muszę wpisać oceny z zaliczeń lub egzaminów. Jeżeli ktoś pamięta to, co napisałem w zeszłym tygodniu o pisemnych egzaminach w formie testów wielokrotnego wyboru lub uzupełniania luk, ten wie, że nie jestem ich zwolennikiem, ponieważ nie rozwijają one niczego, co się w życiu przydaje. Mają one jednak jedną ogromną zaletę. Ich wyniki są trudne do podważenia. Jeżeli ktoś jest kompletnie nieprzygotowany, a przy tym mało rozgarnięty (bo przy teście wielokrotnego wyboru można często inteligentnie „strzelić”), to konkretna liczba punktów dająca poniżej ustalonego kryterium, po prostu jest ewidentna i nie ma z nią nawet jak dyskutować. Gorzej jeśli trzeba ocenić samodzielną wypowiedź pisemną. Tutaj pojawia się tyle wątpliwości ze strony studenta co do oceny, że egzaminujący musi przynajmniej wysłuchać często takich głupstw, jakich nie wymyśliłby najlepszy satyryk.

Na przykład na stronie pracy jednej ze studentek pojawiło się tyle błędów, a przy tym opuszczeń całych fragmentów (chodziło tutaj o przekład fragmentu tekstu literackiego z
j. angielskiego na polski), że jedyna ocena, jaka się nasuwała była niedostateczna. Niemniej praca została wykonana w terminie (co na tle jej kolegów wcale nie było takie normalne), studentkę znałem z tego, że zawsze była pracowitą i bardzo rozsądną dziewczyną, więc stwierdziłem, że trójkę jej mogę postawić. Wiem, wiem, sam w tym momencie przeczę wszystkiemu, co głoszę na ten temat – poddałem się czynnikom, które nie powinny mieć nic do rzeczy, ale o tym za chwilę. Otóż kiedy ambicja i wysoka samoocena wynikająca z dotychczasowych pochwał za pracowitość spotka się z twardą rzeczywistością, a więc z informacją, że nie spełnia się standardów, w człowieku pojawia się tak wielkie poczucie krzywdy i buntu, że sam ów delikwent może być zaskoczony własną reakcją. Tym bardziej wykładowca. Dziewczyna zaczęła ze mną polemizować na temat każdego fragmentu, co mnie zdziwiło niepomiernie, ponieważ zawsze ją uważałem za kierującą się zdrowym rozsądkiem. Nigdy bym się nie spodziewał, że będzie się kłócić w obronie ewidentnych błędów. Byłaby mnie rozbroiła przy fragmencie, w którym napisała „wydawać się był”, za nic w świecie nie chcąc się ze mną zgodzić, że tam powinno się znajdować „wydawał się być”, ale jej agresja i kompletnie głupi upór całkowicie mnie zamurowały. Akcja wzbudza reakcję, a reakcją na agresję jest zazwyczaj również agresja. Przez moment doszło do mnie uczucie, którego się najbardziej u siebie obawiam, a mianowicie chęć natychmiastowego ukarania człowieka zachowującego się głupio oceną niedostateczną. Na szczęście potrafię sobie chyba jeszcze radzić z własną „nienawiścią” i nie poddawać się jej podszeptom.

Co mnie tak naprawdę zdenerwowało? Agresja, czyli „nienawiść” ze strony tej studentki? Myślę, że jednak nie. Naprawdę chyba się już przyzwyczaiłem do pewnych kompletnie niedojrzałych zachowań młodych ludzi, którym obecnie pozwolono się nazywać studentami. Może nie powinienem się przyzwyczajać, bo sam w ten sposób przyczyniam się do ogólnej atmosfery przyzwolenia na zjawiska złe, ale to już inna sprawa. Mam jednak bardzo niską tolerancję wobec głupoty. Jestem w stanie znieść sytuację, w której ktoś mi osobiście ubliża. Nie jest to przyjemne, ale potrafię przyjąć krytykę, a nawet cierpliwie przejść do porządku dziennego wobec krytyki niezasłużonej. Nie umiem sobie jednak radzić w polemikach z ludźmi, którzy upierają się przy tezach mijających się kompletnie z prawdą. Jeśli ktoś w mojej obecności głosiłby ze szczerym (a często szlachetnym w swoim mniemaniu) poczuciem głoszenia prawdy, że dwa i dwa to pięć, to miałbym ochotę udusić delikwenta gołymi rękoma. Ci, którzy mnie znają wiedzą, że w wielu dziedzinach wiedzy dopuszczam bardzo dużą granicę błędu, czy też relatywizmu, ale bez wątpienia są takie sytuacje, w których co do tego, co jest prawdą, a co nią nie jest, wątpliwości być nie może. O faktach  nie powinno się dyskutować. 
cdn

niedziela, 19 czerwca 2011

Praca a płaca, czyli za co chcemy być (wy)nagradzani (5)


Na wysoki poziom niechęci jaki często muszą wobec siebie przyjąć, narażeni są również artyści i np. prezenterzy telewizyjni. Niektórzy z nich (zwłaszcza ci ostatni) zarabiają olbrzymie pieniądze. Niemniej nikomu chyba nie przyjdzie do głowy rozumować w ten sposób, że za ten stres należy im się rekompensata. To byłoby, jak mniemam, poniżej ich godności. Artysta, który dużo zarabia (bo oczywiście istnieje cała masa tych przymierających głodem z dziewiętnastowiecznych stereotypów). Artyście płaci się, ponieważ ludzie chcą jego dzieł, lub jego samego, jeżeli to np. aktor czy muzyk. Jeżeli nie chodzi o układy i dojście do konfitur dzięki znajomościom z odpowiednimi ludźmi, to znowu prawo popytu i podaży odgrywa rolę podstawową.

W którymś ze swoich wpisów sprzed kilku, a może kilkunastu miesięcy wspomniałem żal aktora Piotra Skargi z początku lat 90., którego ówczesne zgorzknienie brało się stąd, że ówczesne władze nie odwdzięczyły się aktorom za ich wkład w obalenie komuny. Wykorzystywanie aktorów i w ogóle artystów, jak i intelektualistów przez władze w celach ideologicznego umocnienia rządzących, to cecha ustrojów totalitarnych. Swoich aktorów miał Stalin. Miał też Hitler. W warunkach wolnego rynku, aktor staje się tym, czym był w XIX wieku, a czasem tym, czym był w średniowieczu – komediantem do bawienia ludu. Nieliczni wznoszą się na wyżyny swojego kunsztu i wtedy cały świat ich podziwia. Tak było np. z Heleną Modrzejewską, która dzięki swojej osobowości, pracowitości, talentowi ale również silnemu poczuciu godności, tak bardzo się wyróżniała na tle różnego rodzaju szansonistek i aktoreczek z prowincjonalnych teatrów. Gwiazdorstwo typu hollywoodzkiego jeszcze nie było wynalezione.

Gwiazda to kategoria zupełnie inna. Owszem, bywa, że osoba nazwana gwiazdą jest faktycznie osobą utalentowaną, która w swoim zawodzie osiąga mistrzostwo. Gwiazdą może jednak zostać umiejętnie lansowane zupełne beztalencie. Takich przykładów namnożyło się zwłaszcza w ostatnich czasach, ale trudno tu kogokolwiek winić. Ktoś lansuje, a ktoś to kupuje. Ten, co kupuje, ten płaci i na tym polega cała tajemnica. Popyt i podaż prawie w czystej postaci. „Prawie”, bo istnieją grupy, które owe pozbawione talentu „gwiazdy” podsuwają widzom, a przecież mogłyby podsuwać zupełnie kogoś innego, kto wykazałby się większymi umiejętnościami zawodowymi. Swego czasu Jan Nowicki, prawdziwy aktor (prawdopodobnie na dzisiejszy gust zbyt „aktorski” właśnie, a więc zbyt sztuczny) uwielbiał publicznie krytykować braci Mroczków za to, że ktoś taki jak oni w ogóle się pojawił na planie serialu, a więc w miejscu do niedawna przeznaczonego dla ludzi z wykształceniem aktorskim. Bracia robią wrażenie sympatyczne, ale co do ich gry, trudno się z Janem Nowickim nie zgodzić. Ktoś jednak zechciał ich zatrudnić, publiczności chyba się spodobali i mogli zarabiać pieniądze, o których chyba większość Polaków może pomarzyć. Czy jest w tym coś złego? Nie oceniałbym tego w ten sposób. Skoro jest popyt na takich „aktorów” to ktoś zapewnia podaż po prostu.

Jeśli aktorzy czytają komentarze na forach internetowych, to z pewnością cierpią straszliwie. Wiem, że większość z nich to ludzie naprawdę bardzo wrażliwi, a często przewrażliwieni na punkcie własnych osób i że wszelka krytyka naprawdę ich boli. Co prawda ludzie nie nienawidzą ich tak jak polityków z nie swojej partii, ale w okazywaniu niechęci owi ludzie potrafią być niezwykle perfidni. Jak jednak wspomniałem, aktorzy, czy artyści w ogóle, ustalając cenę za swoją pracę, nie biorą chyba pod uwagę czynnika rekompensaty za strach przed nieżyczliwą publicznością. Być może powinni, ale to i tak nie miałoby większego wpływu na faktyczną wysokość ich wynagrodzenia, ponieważ liczy się raczej to, ile teatr, film czy telewizja chcą im zapłacić.

Skąd się biorą wysokie gaże prezenterów telewizyjnych, jest zagadnieniem dość skomplikowanym. Jeżeli płaci im telewizja prywatna, to nie ma problemu. Jeżeli publiczna, która ciągle „bierze publikę na litość” (czasami próbuje straszyć), tłumacząc, że trzeba płacić abonament, bo brakuje pieniędzy na pewne programy, nasuwa się natychmiastowa podpowiedź – obciąć „gwiazdorskie stawki” i już będzie więcej pieniędzy na „misję”. Czynnik szantażu ze strony znanego prezentera nie powinien być aż tak istotny, ponieważ cała Polska roi się od chętnych do zajęcia ich miejsca. Tutaj trzeba jednak brać pod uwagę czynnik, o którym pisałem jako o jednym z pierwszych, a mianowicie stopień profesjonalizmu. Nie mówię tu o obiektywizmie, który wydaje się w zawodzie dziennikarza czynnikiem najważniejszym, a równocześnie rzadko kto się łudzi, że ktokolwiek z prezenterów naprawdę jest obiektywny. Ten temat zostawmy jednak na boku. Nie chcę się tutaj wdawać w szczegółowe analizy poszczególnych elementów składowych profesjonalizmu prezenterskiego. Niemniej wystarczy włączyć jakiś lokalny program telewizji kablowej, czy jakieś lokalne stacje telewizyjne z własnymi prezenterami, że dostrzec różnicę między profesjonalizmem a amatorszczyzną.

Doskonale pamiętam telewizję Szczepańskiego, czyli tę z lat 70. Kiedy po stanie wojennym szereg znanych z poprzedniej dekady dziennikarzy i prezenterów zastąpili ludzie znikąd, zwykłe odczytanie wiadomości w dzienniku stały się drętwe, beznamiętne i przez to mało atrakcyjne. Wysoki poziom profesjonalizmu prezenterskiego został odbudowany chyba dopiero pod koniec lat 90. Za jakość warto zapłacić, choć nie zaszkodzi się potargować, a niejednemu zarozumialcowi utrzeć nosa też by się od czasu do czasu przydało.

Podsumowując, gdybyśmy analizowali składowe wynagrodzenia tzw. gwiazd, rekompensaty za niechęć tych nastawionych krytycznie sami zainteresowani pewnie by nie umieścili. Natomiast z pewnością mówiliby o ciężkiej pracy, o hektolitrach potu i swoim talencie, który dostarcza widzom/odbiorcom wzruszeń. Może niektórzy mogliby mówić o swojej roli jako tych, którzy kształtują w ludziach szlachetne myślenie czy też przyczyniają się do utrwalenia wartości moralnych. Takiego argumentu mógłby jednak użyć tylko bufon, a choć wśród „gwiazd” takich nie brakuje, nikt się do tego nie przyzna.

sobota, 18 czerwca 2011

Praca a płaca, czyli za co chcemy być (wy)nagradzani (4)


Kiedy w Internecie pojawia się jakiś temat związany z nauczycielami, zawsze znajdzie się ktoś na forum, kto podniesie temat ich rzekomo wysokich zarobkach przy niskiej liczbie godzin przepracowanych w tygodniu. Niektórzy z tych, co tak stawiają temat, to zwykli prowokatorzy i trolle, którzy czerpią sadystyczną satysfakcję i perwersyjną radość z nauczycieli, którzy w takich przypadkach czują się w obowiązku zabrać głos i wytłumaczyć jakie jest prawdziwe oblicze pracy nauczyciela. Pojawiają się więc wpisy z opisaniem nocy zarwanych na sprawdzaniu zeszytów, na przygotowywaniu się do każdej lekcji itd. W jakimś stopniu jest to prawda, ale nie oszukujmy się, nauczyciele lubią przesadzać. Jeżeli ktoś od lat uczy tego samego przedmiotu, a konkretnie tych samych tematów, to nie spędza całych godzin na przygotowaniu tej samej lekcji na nowo. Fakt, gdyby wiedza w danej dziedzinie zrobiła wielki postęp, a tenże nauczyciel uczyłby wg starego stanu wiedzy, popełniłby zbrodnię. W większości przypadków takie niebezpieczeństwo nie występuje. Postęp w nauce nie jest aż taki szybki, a jak jest, to nie dociera tak prędko do szkolnych programów.

Zróbmy jednak założenie, że nauczyciel z ponad 10-letnim stażem nadal skrupulatnie się do każdej lekcji przygotowuje. Ile czasu mu to zajmie, jeżeli w dodatku pewne lekcje się powtarzają w różnych klasach. Czy 45 minut lekcji przygotowuje przez dwie godziny? Czasami może i tak, kiedy trzeba np. coś napisać, wydrukować, skserować i wyciąć, ale generalnie trwa to krócej. Niewątpliwie wspaniale jest znaleźć coś w Internecie, puścić jakiś filmik, przygotować jakieś wciągające ćwiczenia. Jeżeli nauczyciel robił to solidnie przez trzy lata, nie wierzę, po prostu nie wierzę, że dalej poświęca mnóstwo czasu przygotowaniu każdej lekcji.

Internetowe trolle mają z pewnością niezły ubaw z nauczycieli „gęsto się tłumaczących”, natomiast zadziwia to, że nikt nie podnosi jednej kwestii, a mianowicie wspomnianego już czynnika stresu, czyli mówiąc po polsku strachu i nienawiści. Nauczyciel z definicji musi oceniać. Jeśli ocenia to przekazuje uczniowi również przykre wiadomości. Oczywiście kulturalny człowiek zrobi to w sposób kulturalny. Nauczyciel o zszarpanych nerwach a przy tym taki, który nie grzeszy dobrymi manierami, zrobi to tak, że na dodatek jeszcze bardziej zestresuje ucznia. W tym ostatnim wzbudzi to nienawiść. Kiedy jeszcze zrelacjonuje sprawę w domu, nienawiścią do nauczyciela zaczynają pałać również rodzice ucznia. To nie są już czasy, kiedy rodzic dbał o jednolitość frontu wychowawczego i przenigdy nie podważał autorytetu nauczyciela. Rodzice biegną więc do dyrektora. Mądry dyrektor potrafi wyważyć argumenty wszystkich stron. Dyrektorzy działają jednak pod taką presją strachu – przed pyskatymi podwładnymi, pyskatymi rodzicami, którzy za byle co grożą sądem oraz przed kuratorium, które przecież nadal ma coś do powiedzenia. Dyrektor, który chce zredukować własny strach i zdjąć z siebie odium nienawiści wobec szkoły, zrzuca winę na nauczyciela, wzywa go „na dywanik” i upomina. W nauczycielu wzbudza to frustrację i nienawiść wobec dyrektora, rodzica, a jeżeli ów nauczyciel nie ma w sobie odpowiedniego stopnia powołania do zawodu, również dziecka. A sprawa wydawała się prosta – dzieciak nie umiał, bo się nie nauczył, tak jak miał przykazane. Za to spotkała go konsekwencja w postaci negatywnej oceny. Jeden prosty przypadek a tyle nienawiści i strachu.

W angielskich szkołach państwowych w dążeniu do redukcji wzajemnego strachu i nienawiści, tak obniżono poziom wymagań, że uczeń na dobrą sprawę zawsze jest chwalony. Oczywiście, że wzmocnienie motywacji przy pomocy „dobrego słowa” jest niezwykle istotne. Niemniej kiedy zadanie ucznia nie spełnia standardów, to obowiązkiem nauczyciela jest dać mu o tym znać. Inaczej źle spełni swoje zadanie, czyli wyrobienie w młodym człowieku poczucia odpowiedzialności. Niestety znamy przypadki, już nawet z Polski, kiedy uczniowie tak dalece byli nieprzygotowani do przyjęcia kilku słów krytyki, że swoją nienawiść wyładowali bijąc, a nawet mordując nauczyciela. Z kolei dzieciaki mniej odporne psychicznie targały się na własne życie. To wszystko jest chore i wymaga głębokich reform. Nie powinny one iść jednak w kierunku eliminacji czynnika stresogennego, jakim jest ocena pracy ucznia, a czasem i surowa krytyka, ale w akceptacji prostego faktu – że ten stres jest normalny i potrzebny, bo w ostatecznym rozrachunku działa na korzyść tego, który jednorazowo doznał z tego powodu cierpienia.

Jeżeli więc nauczyciel powinien zarabiać dużo, a nawet więcej niż obecnie (wiem, że się w tym momencie narażę wielu), to nie dlatego, że się długo uczył (nie oszukujmy się, żeby uczyć np. w podstawówce czy gimnazjum, nie trzeba mieć doktoratu – dawne licea pedagogiczne, albo dwuletnie Studium Nauczycielskie zupełnie wystarczały i pewnie wystarczyłyby i dziś), ani nie dlatego, że ma długi tydzień pracy, bo wiemy, że nie ma. Powinien natomiast zarabiać dużo za narażenie zdrowia psychicznego, za strach i nienawiść wśród których żyje. Oczywiście celowo przesadzam, bo praca w szkole to jednak nie to samo co strzelanina z bandziorami, niemniej te czynniki istnieją i są ważne. 

cdn