Pokazywanie postów oznaczonych etykietą języki obce. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą języki obce. Pokaż wszystkie posty

wtorek, 10 czerwca 2014

Koniec pewnej epoki, czyli o wzgardzonych urokach kosmopolityzmu i języków obcych



Wstąpiłem dziś do jednej z księgarni sieci EMPiK i doszedłem do wniosku, że na moich oczach skończyła się kolejna epoka (bo za mojego życia skończyła się już niejedna). Już od jakiegoś czasu regalik z książkami anglojęzycznymi (książek w innych językach nie uświadczy się w empikach już chyba od kilkunastu lat) był przesuwany z miejsca na miejsce, ale to jest zjawisko normalne w nowoczesnych sklepach – towary się przemieszcza, żeby klient w ich poszukiwaniu zawiesił oko na czymś po drodze i jeszcze to kupił, zanim dotrze do tego, czego szukał. Nic mnie już w tym względzie nie dziwi, więc i teraz, nie mogąc znaleźć anglojęzycznych tytułów, postanowiłem uzbroić się w cierpliwość i spokojnie pospacerować między półkami aż do nich dotrę. Po kilku minutach i wrażeniu, że obszedłem już wszystkie zakamarki sklepu, zacząłem odczuwać pewne zaniepokojenie, więc zaczepiłem przechodzącego młodego człowieka z obsługi, gdzie mogę teraz znaleźć książki w języku angielskim. W odpowiedzi usłyszałem, że nigdzie, ponieważ takie miejsce zlikwidowano, zaś rzeczone książki mogę zakupić wyłącznie przez Internet. To, że mogę kupować książki przez Internet, akurat wiedziałem, ale to, że nie ma już nawet tego kurczącego się regaliku z dwiema, lub choćby jedną półką z tytułami zapisanymi po angielsku, nie.

Zrobiło mi się nieco smutno, niczym po utracie kogoś znajomego, choć z drugiej strony nie była to jakaś straszna rozpacz. Jeszcze kiedy półki z książkami w języku angielskim istniały, niespecjalnie przyciągały tytułami czy nazwiskami autorów. Po okresie, kiedy można było od czasu do czasu nabyć dobrą klasykę, czy też jakąś wartościową pozycję bardziej współczesną, nastąpiła epoka, kiedy empikowe półki zapełnione były rzędem powieści Terry’ego Pratchetta (książki Pratchetta są, jak mi się zdaje, całkiem niegłupie, ale to jednak nie moja bajka), a zaraz obok stała bogata twórczość Jeremy’ego Clarksona, faceta którego kojarzę z programów o samochodach, zarozumialca i czasami po prostu chama. Widocznie ktoś jeszcze te kilka miesięcy temu uważał, że zasługuje on na pozycję empikowego „króla literatury”.

Dlatego zupełny koniec tych pratchettowsko-clarksonowskich półek tak zupełnie w depresję mnie nie wprawił. Bardziej poczułem się, jakbym przez jakiś czas obserwował czyjąś ciężką chorobę, po której nastąpiło to, co musiało, czyli zgon.

Za komuny MPiKi były swego rodzaju kosmopolitycznym a eksterytorialnym obszarem. Idąc do księgarni, czuło się, że na moment człowiek się wyrywa z siermiężnej szarzyzny PRLu i dotyka „wielkiego świata”. Co prawda większość dostępnych tytułów pochodziła z krajów tzw. demokracji ludowej (KaDeeLów), a więc gazety były raczej organami komunistycznych partii tych krajów, a np. po francusku można było kupić „L’Humanite”, organ Francuskiej Partii Komunistycznej, ale było coś magicznie oszałamiającego w tej różnorodności języków.

MPiKi były też miejscem, gdzie prowadzono kursy języków obcych, zaś ktoś, kto na taki kurs chodził, niemal automatycznie zyskiwał wysoki status towarzyski. „Ach, Jadzia chodzi do MPiKu na francuski!” „A mój mąż zapisał się na angielski, bo wie pani, jego firma ma teraz tyle kontaktów zagranicznych”. Po upadku komuny wierzyłem święcie, że otworzymy się na świat nie tylko formalnie, tzn. dostaniemy paszporty, ale że również z tego formalnego otwarcia czynnie skorzystamy. Po przystąpieniu do UE, a więc do strefy Schengen, moja euforia była ogromna. Święcie wierzyłem, że teraz wszyscy będziemy jeździć do krajów, które do niedawna były dla nas tak bardzo obce, oraz będziemy przyjmować gości z całego świata. Nawiążą się więzy przyjaźni, a za tym pójdzie rozwój międzynarodowej wymiany handlowej i studenckiej, co z kolei pozwoli nam raz na zawsze wyleczyć się z naszych zaściankowych kompleksów.

Tymczasem jak zwykle zawiódł czynnik ludzki. Co prawda wielu młodych ludzi porozumiewa się, niektórzy całkiem dobrze, po angielsku. Inne języki poszły w odstawkę, oprócz może takich, na które od czasu do czasu pojawia się moda, jak np. hiszpański.
Pomimo umiejętności posługiwania się językiem (u różnych ludzi niestety w bardzo różnym stopniu), nie widać masowej fascynacji wymianą informacji, czy chęci nawiązania osobistych kontaktów. Owszem, studenci działający w AIESEC stanowią w tym względzie sympatyczny wyjątek, ale masy są skoncentrowane na własnym szarym życiu. Wyjazdy „za chlebem”, zwłaszcza do Wielkiej Brytanii czy Irlandii, w niektórych przypadkach owocują otwarciem na miejscową kulturę, co czasami się spotyka z miłą wzajemnością, ale masa Polaków za granicą trzyma się swojego, jeśli nie terytorialnego to towarzyskiego, getta i ani myśli się otworzyć na to, co proponuje im kraj zamieszkania. Wręcz przeciwnie, wielu lubi się nabzdyczyć w swojej pokrzywdzonej polskości i obnosić z pogardą dla miejscowego piwa czy kiełbasek.

Nie chodzi mi tu zresztą o jakieś kolejne samobiczowanie, bo jak się daje zaobserwować, młodzież w innych krajach też w swojej masie aż tak otwarta nie jest, jakby to można było od niej oczekiwać. Uczniowie, jacy przyjeżdżają do Polski w ramach programu Socrates, np. z Niemiec czy Francji, też wcale nie wszyscy są otwarci i chętni do nowych kontaktów.

Internet wydawał się ogromną szansą na otwarcie ludzi, zwłaszcza młodych, na międzynarodowe kontakty. Jak jednak łatwo zaobserwować, wchodząc właśnie na fora internetowe, Internet sprawił, że ludzie zamykają się w wirtualnych gettach, rozmawiając w większości z rówieśnikami posługującymi się wyłącznie tym samym językiem, co oni. Co więcej, fora są przeważnie monotematyczne, więc młodzi ludzie wykorzystują Internet do rozmów w ojczystym języku na temat jakiejś wąskiej dziedziny.

Nie rozrywam jednak szat, bo dochodzę do wniosku, że tak było zawsze i pewnie zawsze tak będzie. Zawsze będzie dość wąska grupa ludzi z otwartymi umysłami, ucząca się języków i swobodnie nawiązująca kontakty z podobnymi sobie ze wszystkich obszarów świata, i zawsze będzie wielka masa zastraszonych biedaków z zaścianka, dla których szczytem towarzyskiej rozrywki jest spotkanie z kolegami na ławce, a potem czatowanie z tymi samymi kolegami w sieci. Czy to źle? A co to w ogóle znaczy „źle”? Nie obrażam się na słońce, że grzeje, ani na deszcz, że pada. Taka jest chyba naturalna kolej rzeczy. Szkoda tylko trochę, że żeby kupić książkę po angielsku będę musiał to robić przez Internet. Nie mam nic przeciwko takim transakcjom, ale w kupowaniu bezpośrednim, przebieraniu, wertowaniu kartek stojąc przy półce, jest coś, co sprawia mi po prostu fizyczną przyjemność. Jej elementem jest też krótka wymiana zdań z panią/panem za ladą. Teraz będę tego pozbawiony. Ale cóż? Stare musi odejść, a wiem co mówię, bom historyk z wykształcenia!

niedziela, 6 kwietnia 2014

Uczenie języka pod egzamin, czyli o koszmarze polskiej oświaty



Do szkoły przychodzi pani z pewnego wydawnictwa specjalizującego się w podręcznikach do języka angielskiego z propozycją „Repetytorium” przygotowującym do egzaminu szóstoklasisty. Od przyszłego roku bowiem test z języka angielskiego wchodzi w skład rzeczonego egzaminu. Oglądam proponowany podręcznik i ogarnia mnie poczucie bezsilnej rezygnacji, bo wściekłość byłaby w tym przypadku jedynie stratą energii.

Szał pomiarowy, jaki ogarnął polski system oświatowy, dotarł więc i tutaj. Będziemy przy pomocy standardowego testu mierzyć znajomość języka obcego dzieci w wieku lat 12. I tak załamują mnie podręczniki, z których korzystam obecnie, które oprócz całkiem przyzwoicie zrobionych działów poświęconych słownictwu, mają również te dotyczące gramatyki. Nikt nie musi mnie przekonywać, że gramatyka jest w nauce każdego języka ważna, ponieważ jest to przecież struktura, czyli szkielet, na którym opiera się cały system językowy, dzięki któremu słowa układają się w sensowne ciągi. Wszystko to prawda, ale obserwując dziesięciolatki (IV klasa) zmuszone do wykonania serii ćwiczeń typu „ułóż pytania do następujących odpowiedzi”, a są to pytania zarówno „tak/nie”, jak i tzw. „wh-questions”, mam wrażenie, że uczestniczę w jakiejś zbiorowej paranoi. Autorami podręczników są metodycy brytyjscy, a więc native speakerzy, którym bezgranicznie ufamy, tylko że warto byłoby jednak czasami pokierować się własnym rozumem. Dzieci w pewnym wieku po prostu nie są w stanie nie tyle zapamiętać, co po prostu się skupić na tyle, żeby w ogóle pojąć cały ten zestaw reguł (a niestety w języku angielskim co do układania pytań nie ma jednej reguły, bo tworzy się je przy pomocy szeregu różnych czasowników pomocniczych).

Polscy metodycy, co widać na podstawie przedstawionego przez panią z wydawnictwa repetytorium, nie są wcale lepsi. Co prawda pani przekonywała mnie, że książka nie zawiera klasycznych ćwiczeń gramatycznych, a gramatyka, jeśli jest, to w formie ćwiczenia leksykalnego. Wszystko w porządku, niech i tak będzie. Problem polega jednak na czymś zupełnie innym. Ani metodycy układający ten nowy podręcznik, ani pani, która mnie do niego przekonywała, nie dostrzegają całości absurdu tej sytuacji. Ci, którzy wyjechali do Wielkiej Brytanii do pracy, bardzo szybko się zorientowali, że w codziennym życiu bardzo rzadko rozwiązuje się pisemne testy, że kiedy się wchodzi do sklepu to nie wypełnia się napisanego dialogu brakującymi słowami, tylko trzeba sformułować sensowne zdania z prośbą o podanie konkretnych produktów, że rozmawiając z pracodawcą, również nie ma się przed nosem kartki z proponowanymi słowami do uzupełnienia tekstu, tylko po prostu trzeba mówić „z głowy” i to w dodatku mówić z sensem.

Podzieliłem się swoimi wątpliwościami z koleżanką, która anglistką nie jest, ale za to jest matką dzieci, które również uczyły się i uczą języków obcych. Stwierdziła, że przecież nasze pokolenie jakoś w tej szkole podstawowej rosyjskiego nauczono, mimo, że nauka zaczynała się od piątej klasy, a nie od pierwszej, jak to ma miejsce dzisiaj. Właściwie praktycznie nigdy wcześniej, czy to ucząc się angielskiego, czy też ucząc go innych, nie odwoływałem się do swoich doświadczeń ucznia szkoły podstawowej przyswajającego język rosyjski. Dzisiaj dość modne jest wśród przedstawicieli mojego pokolenia twierdzenie, że „rosyjskiego się nie nauczyłem, bo nie cierpiałem Sowietów”. W niektórych przypadkach może to i prawda, w innych jest to jedynie racjonalizacja własnego nieuctwa, ale to nie takie ważne. Ja język rosyjski w podstawówce lubiłem i uważam, że moja nauczycielka tego języka, pani Krystyna Śmiechowicz, była bardzo dobrym pedagogiem. Pamiętam też, że serce do rosyjskiego straciłem w pierwszej klasie liceum, kiedy to na pierwszej i drugiej lekcji kazano nam przepisać do zeszytu ok. 10 stron reguł rosyjskiej ortografii i gramatyki i wykuć je na pamięć. Kolejne tygodnie lekcji rosyjskiego polegały na testowaniu nas ze znajomości tych reguł. Cała przyjemność obcowania z tekstami i posługiwania się językiem obcym prysła jak bańka mydlana.

W szkole podstawowej, po nauczeniu się liter grażdanki, po prostu słuchaliśmy (w szkołach nie było magnetofonów, więc teksty czytała nauczycielka), czytaliśmy, rozmawialiśmy o tym, co przeczytaliśmy lub usłyszeliśmy (oczywiście w języku docelowym), a potem pisaliśmy krótsze lub dłuższe wypracowania. Przy nauce nowych słówek musieliśmy napisać kilka zdań z ich użyciem. Gramatyka (tzn. nie formułki, ale zasady użycia struktury) podawana była niejako „po drodze”, przy okazji wyjaśnienia trudniejszego fragmentu tekstu. Na każdej lekcji musieliśmy się wypowiadać, czy to w formie dialogu sytuacyjnego, czy samodzielnej wypowiedzi. W ten sposób nabieraliśmy pewności, że coś umiemy i że z każdym tygodniem tej wiedzy nam przybywa. Pierwszy tydzień liceum wystarczył, że cały entuzjazm do języka rosyjskiego wyparował prawie bezpowrotnie. Do języka rosyjskiego wróciłem całkiem niedawno, kiedy okazało się, że ostatnia książka Borysa Akunina o detektywie Eraście Fandorinie nie została jeszcze przetłumaczona na polski, a w internecie dostępny jest plik PDF w języku oryginału. Przyznaję, że wiele słów musiałem sprawdzać w słowniku, ale sobie poradziłem i książkę przeczytałem.

Angielskiego zacząłem się uczyć dopiero w liceum i praktycznie od samego początku traktowałem naukę tego języka jako proces nie tylko ilościowo, ale również jakościowo, zupełnie odmienny od nauki rosyjskiego. Uczyliśmy się z podręcznika, który był zorganizowany wg zagadnień gramatycznych (L.G. Alexander, First Things First, i dalsze części), ale na zasadzie zabawnych dialogów i bez gramatycznego metajęzyka (tzn. owszem, dowiedziałem się, że to się nazywa present simple, a to present continuous, ale generalnie nie musiałem), natomiast bardzo dużo ćwiczyliśmy w formie ustnej i pisemnej. Nie było zeszytów ćwiczeń z zadaniami takimi samymi, jak potem pojawiają się na testach, więc cała struktura, jaką zbudowaliśmy sobie w głowach na temat języka była zupełnie inna niż ta, którą tworzą sobie dzieci wychowane na uzupełniankach, testach wyboru itd. Ucząc z angielskich podręczników odnoszę jakieś irracjonalne wrażenie, że dla młodego człowieka język angielski kojarzy się z jakimś tekstem z dziurami do uzupełnienia, podczas gdy powinien się kojarzyć ze spójnym i zwartym tekstem zarówno w formie biernej (teksty do słuchania i czytania), jak i czynnej (teksty samodzielnie wypowiadane i pisane). Dlatego ośmielę się twierdzić, że zasady metodyki nauczania j. angielskiego, wraz z całym systemem pomiaru dydaktycznego, przyczyniają się raczej do zniechęcenia młodych ludzi do nauki języka niż do wzbudzenia w nich entuzjazmu.

Dodajmy, że dla nauczyciela uczenie przy pomocy zeszytu ćwiczeń i testów jest bardzo wygodne, bo oszczędza mu czas. Mało który więc się zbuntuje i zacznie uczyć inaczej. Co więcej, on się zbuntować w ogóle nie może, bo nauczyciel nie jest od programu nauczania i ogólnych założeń metodycznych, gdyż te są opracowywane centralnie i decyzją ministerstwa narzucane szkołom. Do tego dochodzi pomysł jakiegoś „geniusza”, żeby na koniec szkoły podstawowej poddać dwunastolatki pisemnemu testowi. Jak przygotować się do testu doskonale wiemy. Trzeba na lekcji i w domu robić dużo testów. Innymi słowy, należy cały proces dydaktyczny ustawić pod przyszły test. A jak to zrobić? Testów z lat poprzednich jeszcze nie ma, ale z pomocą przychodzą nam wydawnictwa językowe, które na tę okoliczność postanowiły wyjść nam naprzeciw i już przygotowały ciekawą ofertę w formie nudnego jak flaki z olejem repetytorium, dzięki któremu dzieci tym bardziej będą kojarzyć język angielski z uzupełnianiem oderwanych od realnego życia ćwiczeń.

Ponieważ frakcja „pomiarowców” i „testerów” opanowała obecnie cały świat (bo wcale nie tylko Polskę), na kolejne 20 lat nie widzę raczej nadziei na zmianę trendu w oświacie.

Proszę zauważyć, że proponując powrót do pewnych starych metod (broń Boże nie wszystkich), postuluję procedury, które z jednej strony redukują niepotrzebny stres związany z koniecznością zapamiętania suchych reguł gramatycznych, czyli są dla ucznia bardziej przyjazne i po prostu łatwiejsze, ale z drugiej narzucają konieczność większej ilości pracy i w rezultacie skuteczniejszego opanowania materiału trudniejszego, bo napisanie wypracowania, czy przygotowanie dłuższej zwartej wypowiedzi ustnej wymaga większej pracy niż zautomatyzowane wypełnienie luk w tekście. Kiedy jednak dziecko/nastolatek zobaczy, że umie skonstruować dłuższą wypowiedź w języku obcym, zrozumie, że wysiłek nie idzie na marne i warto się starać. Jeżeli do tego okaże się, że wyjechawszy za granicę naprawdę potrafi się porozumiewać, z pewnością zadziała to jako dodatkowy bodziec do nauki języka. Tragiczne przypadki rozczarowań polegają bowiem m.in. na tym, że dziecko, które w szkole dostaje dobre stopnie za uzupełnione ćwiczenia i testy, przy pierwszej konfrontacji z cudzoziemcem pragnie zapaść się pod ziemię, bo nie potrafi niczego powiedzieć. Tymczasem winny jest system, który większość czasu na naukę języka poświęcił na rozwiązywanie ćwiczeń pod test, a teraz jeszcze pod egzamin (też w formie testu).

poniedziałek, 5 sierpnia 2013

Nauka języka obcego po pięćdziesiątce



Wczoraj miałem przyjemność porozmawiać z pewną panią, która nauczyła się języka angielskiego w wieku 55 lat. W życiu naczytałem się różnych teorii na temat akwizycji języka, jak to się fachowo mówi. Niektórzy autorzy przekonują, że jeżeli np. nie zaczniemy się uczyć języka w dzieciństwie, to nigdy nie opanujemy prawidłowej wymowy. Owszem, większość z uczących się języka obcego faktycznie zawsze będzie miał większe lub mniejsze naleciałości systemu fonetycznego własnego języka ojczystego, ale są wyjątki, a wyjątki, jak mawiał Sherlock Holmes zaprzeczają regule (wbrew kompletnie nielogicznemu polskiemu przysłowiu). Np. Andrzej Seweryn zaczął się uczyć języka francuskiego w wieku 35 lat i opanował go do tego stopnia, że od lat obsadzany jest w rolach Francuzów w paryskich teatrach.

Niektórzy domorośli specjaliści od akwizycji drugiego (trzeciego, itd.) języka powątpiewają, żeby można było dobrze opanować obcą mowę po przekroczeniu pewnego wieku. Oczywiście tutaj nie chodzi już o wymowę do złudzenia przypominającą wymowę rodzimego użytkownika danego języka, ale tak w ogóle. Pani, z którą wczoraj rozmawiałem (wiem, że niegrzecznie jest mówić i pisać o wieku dam, ale muszę to zrobić, bo w jej wieku tkwi sedno sprawy) nauczyła się języka angielskiego w wieku 55 lat, a było to ponad 30 lat temu.

Jak to się stało i co ją do tego zdeterminowało? Determinacja to bowiem słowo klucz do osiągnięcia czegokolwiek. Otóż jej syn od kilku lat już wówczas mieszkał w Kanadzie, a potem się przeniósł do USA. Odwiedzając go, czuła się niezręcznie w najprostszych kontaktach z obsługą lotnisk, celnikami, czy już na miejscu poruszając się po mieście, gdzie każdy w każdej chwili mógł ją zagadnąć w języku angielskim.

Wiele mówi się o metodach nauki języka obcego. Są one niezwykle ważne, ponieważ nie każda metoda jest dobra dla każdego. Niemniej usprawiedliwianie swojego braku postępów złą metodą jest żałosne. Jeżeli człowiek jest zdeterminowany i widzi, że jedna metoda nie przynosi efektów, wtedy szuka innej i robi to dotąd, aż dostrzeże u siebie postępy. Tak też było z panią, z którą wczoraj miałem okazję porozmawiać.

Otóż najpierw zapisała się na kurs do pewnej renomowanej szkoły językowej (było to jeszcze za komuny, więc nietrudno się domyślić, jakiej). Do dziś wspomina go ze zgrzytem zębów, ponieważ lektor nieustannie się spóźniał, ponieważ, jak się tłumaczył, budował dom. Z tego kursu niewiele wyniosła, ale dużo pracowała sama, zaś jej determinacja była tak wielka, że zapisała się na miesięczny kurs języka angielskiego w Londynie, z którego bardzo dużo skorzystała, ale znowu tylko dlatego, że była bardzo zdeterminowana. Młodsze koleżanki z tego kursu były zadziwione, że jest tak skoncentrowana na doskonaleniu języka, gdyż one, korzystając z pobytu w Londynie, oddawały się raczej atrakcjom jakie przyjezdnym z ówczesnego bloku wschodniego oferowała wielka zachodnia stolica.

Dama, o której piszę, nie opanowała doskonałej wymowy, ponieważ Amerykanie, którzy lubią zagadać do obcych i prowadzić z nimi długie konwersacje (by w pięć minut potem o nich zapomnieć) w samolocie, czy już na miejscu po drugiej stronie oceanu, najczęściej brali ją za Niemkę. Niemniej świat anglojęzyczny się dla niej otworzył, a w kontaktach z ludźmi przestała mieć jakiekolwiek problemy.

Takie przykłady są bardzo budujące. Nie od wczoraj wiadomo, że uczenie się nowych rzeczy, ćwiczenie umysłu (tak samo zresztą jak i ciała), przedłuża sprawność umysłową i pozwala ludziom w zaawansowanym wieku zachować jasność sądu. Nauka języków obcych jest przy tym przyjemna i wdzięczna, choć oczywiście przy natknięciu się na przeszkodę w postaci np. listy form nieregularnych, potrafi przyprawić o stres. Dlatego ważna jest metoda i własne tempo przyswajania wiedzy, ale przede wszystkim determinacja, która pcha nas we właściwym kierunku i przy okazji eliminuje wszystko to, co w naszym przypadku nie działa.

Panią, z którą wczoraj odbyłem miłą konwersację, mogę postawić za przykład ludziom młodym, którzy są przecież u szczytu swoich możliwości, zarówno fizycznych jak i umysłowych, którzy „udają”, albo wydaje im się, że chcą się czegoś nauczyć, podczas gdy robią dokładnie wszystko, żeby ponieść na tym polu klęskę i odejść z silnym przekonaniem, że nie mają w tym kierunku talentu. Istota talentu to całe osobne i skomplikowane zagadnienie. Determinacja to rzecz, którą każdy raczej rozumie. Kiedy natomiast widzimy pierwsze wyniki naszych wysiłków, dochodzi do tego dodatkowa motywacja spowodowana oczekiwaniem dalszych sukcesów.

Nie ma się natomiast co oszukiwać. Jeżeli ktoś liczy na to, że zapisze się na bardzo drogi kurs prowadzony metodą, dzięki której „wiedza sama wchodzi do głowy” i bez pracy ze swojej strony będzie oczekiwał „cudownych” wyników, może się gorzko rozczarować. Ludzie, którzy są zdeterminowani do nauczenia się języka, metody jego opanowania najczęściej opracowują sami i są to metody, które są najlepsze dla nich. Pewien inżynier, który był bardzo zdeterminowany, by nauczyć się języka niemieckiego, codziennie uczył się „tylko” dwóch słów, lub zwrotów w tym języku (Lenin się chwalił, że opanowywał 50 słów dziennie), ale za to robił to bardzo porządnie – układał dziesiątki zdań z tymi zwrotami, powtarzał je w pamięci, wypowiadał je głośno i zapisywał je. W jego przypadku przyniosło to wyniki, co wcale nie znaczy, że jest to metoda dla każdego.

Tak czy inaczej, pewne pozytywne przykłady pokazują, że język na poziomie swobodnej komunikacji można opanować niezależnie od wieku. Trzeba po prostu samemu do tego dążyć, nie licząc na to, że cokolwiek zrobi się samo.

sobota, 16 lutego 2013

Nauka języków obcych przez internet



Dwa lata temu, kiedy wybierałem się na wakacje do Rzymu, zacząłem się uczyć włoskiego korzystając z amerykańskiej strony Livemocha.com. Co prawda założyłem na niej konto dużo wcześniej, żeby się uczyć innych języków, ale nie zacząłem z niej korzystać aż do momentu, kiedy mój rodzinny wyjazd do Włoch zaczął przybierać realne kształty.

W nauce języka po początkowym zapale potrzebna jest wytrwałość. Przed wakacjami 2011 roku robiłem po kilka lekcji włoskiego dziennie na Livemocha, we Włoszech faktycznie udało mi się swoją świeżo nabytą wiedzę wykorzystać, ale potem zabrakło energii do systematycznej pracy nad językiem Dantego. Co prawda co jakiś czas miewam zrywy do nauki włoskiego, ale nie jest to niestety praca systematyczna, która obejmowałaby zarówno nieustanne utrwalanie tego, co się już umie, jak i opanowywanie nowego materiału.

Dzięki Livemocha.com nawiązałem jednak kilka bardzo sympatycznych kontaktów i np. od czasu do czasu rozmawiam sobie z Lorettą, Włoszką poznaną w ten właśnie sposób. Livemocha działa na zasadzie wymiany usług nauczycielskich. Lekcje i ćwiczenia są przygotowywane przez fachowców, ale oceniającymi są ci, dla których język, jaki chce opanować uczący się, jest językiem ojczystym, lub są to po prostu ludzie, którzy są w tym języku lepsi. Z Lorettą niestety częściej rozmawiam lub czatuję po angielsku niż po włosku, ale od czasu do czasu jednak się mobilizuję i próbuję użyć tego języka, który niestety „rdzewieje”. Cały czas sobie jednak obiecuję, że do włoskiego wrócę.

Podobnie jest z innymi językami, do których się w życiu zabierałem, zwłaszcza z niemieckim i francuskim, których podstaw liznąłem, na jakimś poziomie prostej komunikacji jestem w stanie się porozumieć, przeczytać przy pomocy słownika jakiś tekst też umiem, ale nie jest to poziom, który by mnie satysfakcjonował.

Z rosyjskim sprawa jest skomplikowana i wstydliwa, bo przecież uczyłem się tego języka w szkole podstawowej i w liceum. O ile jednak w podstawówce rosyjski przychodził mi bez trudu, w czym prawdopodobnie jest duża zasługa mojej ówczesnej nauczycielki, w liceum przyćmił go angielski, który był wówczas dla mnie językiem nowym, ale jakże atrakcyjnym!

Korzystając z przerwy międzysemestralnej, postanowiłem odnowić zabawę z Livemocha.com, ponieważ jest to coś, co bardzo dobrze wpływa na moją kondycję psychiczną. Jest oczywiście kilka słabych punktów nauki w tym systemie. Jednym z nich jest to, że obojętnie w jakim języku, wszystkie lekcje odbywają się w identycznym porządku, obejmują identyczne słownictwo i układ zdań. Prawdziwy problem zaczyna się w takich językach, gdzie występuje dość złożona odmiana rzeczowników, przymiotników i czasowników. Uczący się Amerykanin pewnie nie zrozumie dlaczego w polskim czy rosyjskim raz przymiotnik, który w jego języku występuje zawsze w tej samej formie, w tych językach co jakiś czas przybiera inną. W tłumaczeniu, które jest dostępne, następuje po sobie kilka zdań o identycznej konstrukcji z identycznymi formami części mowy, a w językach słowiańskich mogą się zmieniać! Niestety nie ma jakiejś części gramatycznej, która by to tłumaczyła. Czasami trafia się pracowity sprawdzający, który wytłumaczy pewne reguły. Mnie ostatnio trafił się rosyjski licealista, który w trzech prostych zdaniach wyłożył mi odmianę dwóch rosyjskich rzeczowników.

System, w którym każda lekcja 1., 2. itd. obejmuje identyczny zestaw słów i zdań, obojętnie w jakim języku, jest dobry wtedy, kiedy mamy do czynienia z językami, których pismo jesteśmy w stanie szybko opanować. Swego czasu próbowałem zacząć się uczyć hebrajskiego i arabskiego, ale niestety podawane najbardziej podstawowe wyrazy i zwroty typu „dzień dobry’, „jak się masz”, „nazywam się” itd. były pisane od razu w docelowym alfabecie, którego nie znam, a więc musiałbym poświęcić najpierw sporo czasu na jego opanowanie, zwłaszcza, że dwa ostatnie elementy każdej lekcji to napisanie krótkiego samodzielnego tekstu i przeczytanie krótkiego tekstu w języku, którego się uczymy. Bez znajomości liter tego się nie da zrobić, dlatego o ile lekcje pierwsze języków pisanych alfabetem łacińskim czy grażdanką faktycznie robią wrażenie ćwiczeń dla początkujących, to przy językach o innym systemie graficznego zapisu dźwięków (lub całych wyrazów), robią wrażenie niezwykle zaawansowanych.

Obecnie uczę się z Livemocha.com od początku rosyjskiego i niemieckiego. Zacząłem też japoński, na którego kurs chodziłem kilka lat temu przez 4 miesiące. W Livemocha.com nie idą na łatwiznę i od pierwsze lekcji w podawanych zwrotach pojawiają się znaki kanji, bez nauczenia się których znowu nie można byłoby zrobić ćwiczeń praktycznych. Gdyby bowiem zapis był tyko w hiraganie, myślę, że szybko bym sobie ten sylabiczny japoński alfabet przypomniał i poszłoby szybciej. Niemniej postanowiłem kontynuować naukę japońskiego, choć nastawiłem się na dużo wolniejsze tempo. Przy okazji bowiem odkryłem terapeutyczne działanie nauki japońskich/chińskich znaków. Zapamiętywanie układu odpowiednio zakrzywionych linii, który ma swoje znaczenie, bardzo sprzyja koncentracji i odcięciu się od szumu informacyjnego, jaki nas nieustannie rozprasza.

Gdyby mnie ktoś spytał, po co uczę się tych języków, bo przecież większość z nas nastawiona jest do życia utylitarnie, odpowiedziałbym, że jest to po prostu moje hobby, są to chwile, które są tylko dla mnie a nie po żadne „coś”! Na dodatek fascynują mnie możliwości, jakie daje Internet. Takich stron jak Livemocha.com jest w nim więcej, ale przecież dzięki niemu mamy też dostęp do gazet, czasopism, filmów i wiadomości telewizyjnych w języku, którego się uczymy. Mamy też praktycznie nieograniczone możliwości nawiązywania kontaktów z ludźmi na całym świecie! Istnieją też strony, na których możemy sprawdzić wymowę danego słowa w dowolnie wybranym przez siebie języku, gdzie poszukiwane wyrazy są nagrane przez jego „native speakerów” (np. http://pl.forvo.com/search/ ). Jeżeli więc ktoś mi marudzi o zgubnym wpływie Internetu na ludzi, zwłaszcza młodych, od razu odpowiadam – Internet jest genialny, tylko trzeba umieć z niego korzystać.

sobota, 2 lutego 2013

O deklamujących staruszkach, czyli tajemnice pamięci



Przypomniała mi się pewna scena z dzieciństwa, która wydarzyła się podczas jednych z moich wakacji u dziadków we wsi, skąd pochodziła moja Mama. Mój wujek (najmłodszy brat Mamy), który był tylko 9 lat ode mnie starszy (niestety zmarł na zawał w wieku 35 lat), kiedy miałem jakieś 7-8 lat wziął mnie do swojego kolegi, który mieszkał po sąsiedzku. Siedzimy sobie na ławce przed domem, ja oczywiście dumny, że jestem tam jak równy z równym z „dorosłymi” chłopakami, owe chłopaki gadają o jakichś interesujących ich sprawach (najczęściej były to komentarze dotyczące miejscowych dziewczyn, albo wspomnienia ze młodzieżowych libacji alkoholowych), aż podchodzi do nas staruszka. Nie pamiętam już, czy była to babcia Janusza, kolegi wujka, czy babka cioteczna. W każdym razie była to jakaś jego krewna.

Szczuplutka kobiecina w typowej chustce na głowie zagaiła bardzo uprzejmą rozmowę. Tak, na marginesie, moje częste wizyty na wsi pozwalają mi nie myśleć o jej mieszkańcach stereotypowo – choć niewątpliwie spotkać tam można mnóstwo tzw. „typowych wiejskich bab”, bardzo pyskatych a przy tym o nienajszerszych horyzontach, miałem szczęście spotkać naprawdę wspaniałych ludzi. Owa starsza pani, mimo że mówiła dialektem typowym dla tego regionu kielecczyzny, słowa wypowiadała tak delikatnie i elegancko (przepraszam, ale nie przychodzi mi do głowy lepsze słowo), że owa wiejska gwara brzmiała jak najpiękniejsza polszczyzna, której nie powstydziłby się przedwojenny profesor. Nie o naszym języku ojczystym chcę tu jednak wspomnieć, ale o języku zaborców. Otóż starsza pani zaczęła nam w pewnym momencie opowiadać o czasach sprzed I wojny światowej, kiedy to chodziła do szkoły, gdzie uczono ją rosyjskich wierszyków i piosenek. Nie czekając na zachętę z naszej strony, zaczęła śpiewać jakąś piosenkę po rosyjsku, której niestety nie pamiętam. Następnie wyrecytowała jakiś wiersz w tymże języku. Po czym uśmiechnęła się do nas bardzo miło, podsumowała swój monolog czymś w rodzaju „tak to właśnie było” i poszła w kierunku domu. Starsi chłopcy, którzy faktycznie byli dość typowymi wiejskimi łobuziakami, skorymi do złośliwości, również, a może zwłaszcza wobec ludzi starszych, nie śmiali się ze zdziwaczałej staruszki. Pamiętam natomiast, że mój wujek wyraził szczery podziw dla jej pamięci. Po tylu latach pamiętała całkiem długie fragmenty tekstów w obcym języku! Chłopcy, jak i ja później, uczyli się przecież rosyjskiego w szkole – był to wszak język obowiązkowy w czasach komuny, ale chyba nie potrafili się nawet przedstawić w tym języku.

Wielu moich znajomych już później, po upadku komuny, twierdziło, że rosyjskiego się nie uczyło, bo nie go nie lubiło. Na spotkaniu poświęconym „Uczcie” Platona, coś takiego powiedział nawet wielki polski historyk filozofii, profesor Tadeusz Gadacz. No cóż, pewnie i tak bywało, choć gdybym miał możliwość weryfikacji swoich podejrzeń, co najmniej 50% tych, którzy twierdzą, że nie opanowali rosyjskiego, ponieważ był to język znienawidzonych wrogów, racjonalizuje własne nieuctwo. Wydaje mi się, że jeżeli nawet pałamy szczerą abominacją wobec wrogów, powinniśmy się kierować raczej zasadą, że „język przyjaciół trzeba znać bardzo dobrze, a język wrogów jeszcze lepiej”. To już jednak jest inny temat.

O staruszce z Lasocina przypomniałem sobie później w 1997 roku, kiedy to wracaliśmy z żoną i synem z wakacji na Słowacji. Nie mieliśmy wtedy jeszcze samochodu, więc do Zakopanego dojechaliśmy pociągiem, potem na Łysą Polanę autobusem, a stamtąd odebrał nas samochodem kolega, który dojechał do celu wcześniej. Powrót ze Starej Leśnej, gdzie kwaterowaliśmy, wymyśliłem jednak nieco okrężny, ponieważ zależało mi, żeby się przejechać słowackimi i czeskimi kolejami, a przy okazji podziwiać widoki z okien pociągu. Ponieważ mam rodzinę w Cieszynie, zaplanowałem przejazd pociągiem z Popradu do Czeskiego Cieszyna, a stamtąd już piechotą przejście przez granicę do mieszkania wujostwa.

W przedziale pociągu z Popradu do Čadcy, gdzie mieliśmy przesiadkę na pociąg już do samego Cieszyna, oprócz dwóch nastolatków, siedział siwy chudziutki starszy pan, który słysząc język polski, zagadał do nas. Ponieważ słowacki jest językiem polskiemu dość bliskim (a śmiem twierdzić, że w równym stopniu językom ruskim, jeśli chodzi o słownictwo, choć z zupełnie innym akcentem), zaś już po tygodniu robienia zakupów, czy rozmów z właścicielką kwatery, byliśmy doń przyzwyczajeni, nie mieliśmy problemu z porozumieniem ze starym Słowakiem. Bardzo go interesowała sytuacja polityczna w Polsce. Pamiętam, że nie mógł się nadziwić, że Polacy wybrali komunistę (Aleksandra Kwaśniewskiego) na prezydenta. Był to, o ile dobrze pamiętam, koniec lipca lub początek sierpnia, więc była to pora żniw. Nie wiem, już w jakim kontekście padło to słowo, ale starszy pan tym razem nie zrozumiał po polsku. Kiedy mu zacząłem opisywać zbiór zboża na polu, z radością wykrzyknął „A, žatva!”, po czym wyraził entuzjastyczny podziw dla podobieństw słowiańskich języków.

Starszy pan, w kontekście tłumaczenia nam historii Słowacji, oczywiście sięgnął do czasów austro-węgierskich, co w kontekście tego kraju, znaczyło po prostu węgierskich. W pewnym momencie zaczął wspominać swoje dzieciństwo i szkołę, w której uczono go wierszyków po węgiersku, po czym przeszedł do demonstracji tego, co z owej szkoły wyniósł, deklamując dziecięcy wierszyk po węgiersku! Kiedy go spytałem, o czym on był, miły staruszek odpowiedział, że nie ma zielonego pojęcia, bo choć owszem, kiedyś rozumiał treść tej rymowanki, obecnie nie pamięta znaczenia ani jednego z tych węgierskich słów. Po czym się zmitygował i, o ile dobrze pamiętam, jedno czy dwa sobie przypomniał. Brzmienie wierszyka było jednak zapisane w jego mózgu niczym na płycie CD.

Pamięć ludzka jest zjawiskiem złożonym i chyba nadal nie do końca wyjaśnionym. Podobno „pamiętamy” wszystko, cokolwiek przydarzyło się w naszym życiu, tzn. mamy to gdzieś w mózgu zapisane. Problem polega na odnalezieniu właściwego „folderu” i „pliku”, bo niestety mamy w tych naszych mózgach straszny bałagan. Może tak właśnie jest – trudno mi się wypowiadać na ten temat nie posiadając dostatecznej wiedzy. Jeżeli tak, to jakimże „ważnym” dla mózgów tych starszych ludzi, których wspomniałem, musiały być te teksty w obcych dla nich językach, które nauczyciele kazali im przyswoić. Piszę „ważne” w cudzysłowie z braku lepszego słowa, bo przecież obiektywnie te rymowanki nie mogły być na tyle istotne, żeby je przechowywać w pamięci przez dziesiątki lat do późnej starości i „odnajdywać” je w jej pokładach bez najmniejszego trudu. Czym kieruje się nasz umysł selekcjonując dane, które zapamiętuje, a odrzucając te, które z obiektywnego punktu widzenia wydają się bardzo ważne? Gdybyśmy potrafili odpowiedzieć na te pytania, stworzylibyśmy idealny system oświaty kształcący geniuszy. Na razie jednak niewiele wskazuje na to, że nam się to uda.

Kiedy tylko zaczynam myśleć o mechanizmach pamięci zawsze przychodzi mi do głowy starsza pani z Lasocina i starszy pan ze słowackiego pociągu. Zawsze będę ciepło wspominał tych uroczych staruszków recytujących wiersze w obcych językach, jakie narzucił im zaborca.

czwartek, 24 listopada 2011

"Jakszy" czyli... hej, polscy Tatarzy (uczący się właśnie tatarskiego) i miłośnicy literatury polskiej, co to znaczy?

Dzisiaj bardzo krótko. Dzisiejsze zajęcia na lektoracie języka angielskiego wymagały przyswojenia pewnych praktycznych zwrotów,  m.in. "You're looking great!" Chociaż wiem, że większość tych zwrotów była przez studentów znana (zapisywanie się na poziom niższy niż ten, na który wskazywałby wynik matury, to norma, z której wszyscy zdajemy sobie sprawę), kazałem wykonać to ćwiczenie. Nie byłoby w tym nic nadzwyczajnego, gdyby wśród studentów nie znajdował się Azer, któremu poleciłem przetłumaczyć ten zwrot na język ojczysty.
      Pewien problem stanowił fakt, że student z Azerbejdżanu, mieszkający od 12 lat na Białorusi, jest "najsłabszym ogniwem w grupie" i angielski zna najsłabiej, ale po namyśle dał sobie radę. Co ciekawe, najpierw przetłumaczył zwrot angielski na rosyjski, a dopiero potem na azerski!
      Nie ma się co oszukiwać, nie zapamiętałem tego zwrotu w całości i dlatego nie umiałbym skomplemetnować jakiejś azerskiej piękności. Stało się tak ponieważ moją uwagę przyciągnęło jego pierwsze słowo, a mianowicie "jakszy"! Dlaczego? Tutaj żaden Polak (a tym bardziej ten, który się mieni "prawdziwym") nie powinien mieć żadnych wątpliwości!
      Skąd niby "prawdziwy Polak" miałby znać słowo "jakszy"? Ha! Nie odpowiem od razu. Proponuję Czytelnikom tego bloga rozwiązanie tej zagadki. Dla ułatwienia podpowiem, że powinni skojarzyć to słowo z jednym z bardzo dobrze znanych polskich pisarzy tworzących "ku pokrzepieniu serc".

niedziela, 26 czerwca 2011

Potencjalny problem polskiego baristy we Włoszech, czyli zapożyczenia w tłumaczeniach

Napływ nowych słów z języków obcych jest zjawiskiem nieuniknionym. Zapożyczaliśmy obce słowa od samego początku kształtowania się polszczyzny, ponieważ na wiele zjawisk, które przyszły wraz z cudzoziemcami, nie mieliśmy własnych określeń. Język polski nie jest tu oczywiście jakimś wyjątkiem, ponieważ inne języki zapożyczały się i nadal zapożyczają również. Przoduje tutaj chyba język angielski, gdyż w świecie posługującym się tym językiem, nie ma żadnej „akademii” czy innej instytucji przepuszczającej przez swoje sito słowa, które staną się angielskimi, a zatrzymującej słowa, których w języku angielskim by nie chciano. Tam co jakiś czas sprawdza się, czy jakieś słowo jest już na tyle często używane przez rodzimych użytkowników angielszczyzny, że można je uznać za jej cześć i umieszcza się takie słowo w słowniku.
            Tutaj mogą się pojawić pewne rozbieżności między poszczególnymi wydawcami (Oxford, Cambridge, Pearson-Longman, McMillan itd.), ale również między Brytyjczykami, Amerykanami i Australijczykami. I tak, np. w amerykańskim Websterze (ta nazwa jest też dość zwodnicza, ponieważ, o ile dobrze pamiętam, istnieją cztery różne wydawnictwa przypisujące sobie prawo do tej nazwy) znajdziemy swojsko brzmiące słowo „kielbasa” (wyjaśnione jako „Polish sausage”), podczas gdy na próżno byśmy go szukali w słownikach wydanych w Wielkiej Brytanii.
            Generalnie język angielski ma największą liczbę słów w porównaniu z każdym innym językiem, a to dzięki ogromnej liczbie synonimów, które język ten niejako „zebrał po drodze” swojej historii. Niektóre wyrazy przychodziły do angielszczyzny dwa razy. Francuskie słowo „chef” (szef) pojawiło się już w średnioangielskim (a więc w czasach Geoffreya Chaucera) i przekształciło się w „chief”, a więc wódz, przywódca, główny, a także dowódca mechaników na statku parowym. W dziewiętnastym wieku francuski „chef” przyszedł do angielskiego jeszcze raz i tym razem zadomowił się bez zmian w wymowie. Obecny angielski „chef” odnosi się jednak tylko do szefa kuchni.
            Jak już wspomniałem, zapożyczenia są zupełnie normalne i o ile niepotrzebnie nie wypierają wyrazów rodzimych, są potrzebne. Nie chcę się tutaj wdawać w krytykę koszmarków językowych, jakie już się zakorzeniły w języku nauki (np. relewantny). Czasami z chęci nadania swojemu tekstowi znamion „naukowości” ludzie o słabej znajomości angielskiego potrafią wstawić np. frazę „dokument ten wylicza w sposób enumeratywny”, co jest po prostu masłem maślanym, gdyż „enumerate” znaczy po prostu wyliczać.
            Kiedy się słyszy młodych menadżerów lub specjalistów od marketingu z wielkich korporacji, włos się na głowie jeży. Całe mnóstwo angielskich słów używanych w polskich zdaniach i z dodaną polską fleksją to język owych młodych ambitnych krawaciarzy (młodych wykształconych z wielkich miast ;) ). Być może na niektórych laikach rozmowy w tym koszmarnym żargonie robią wrażenie niebywałego profesjonalizmu. Kto jednak ma trochę pojęcia o pochodzeniu i znaczeniu wymawianych przez nich słów, ten nieuchronnie musi ich traktować jak bandę kretynów. Nie znaczy to, że oni nimi faktycznie są. Wręcz przeciwnie, wielu to zapewne wysokiej klasy profesjonaliści, ale poprzez tak skandaliczne kaleczenie języka ojczystego, robią fatalne wrażenie. Kretynami natomiast z pewnością są ci, którzy brak swojej wiedzy fachowej pokrywają wiązanką słów, których być może sami nie rozumieją.
            Najśmieszniejsze sytuacje z wyrazami zapożyczonymi pojawiają się, kiedy trzeba przetłumaczyć jakiś tekst na język, z którego pochodzi taki wyraz. Dzieci w szkole podstawowej potrafią np. zapytać „A jak jest ‘traktor’ po angielsku?” Ale dzieci to dzieci i nie ma im się co dziwić. Kiedy jednak w dwóch sąsiednich zdaniach polski autor używa słów „ustrojowy” i „konstytucyjny” („konstytucyjny” niekoniecznie w znaczeniu „zawarty w konstytucji”) to w języku polskim uniknął powtórzenia poprzez zastosowanie synonimów – jednego polskiego, a drugiego pochodzenia obcego. Jeżeli zechcemy te dwa zdania przetłumaczyć na angielski, powtórzenia nie unikniemy, bo „constitutional” to po prostu ustrojowy. Oczywiście dobrze jest tutaj przekształcić jedno ze zdań, żeby powtórzenia uniknąć. Wtedy istnieje obawa, że autor oryginału może się na takie odstępstwo nie zgodzić.
            Ostatnio fascynuje mnie kariera słowa „barista” w języku polskim. Słowo to nie tylko możemy spotkać w kawiarniach, czy też „barach kawowych” z pretensjami do światowego poziomu. Kilkakrotnie słowa tego wręcz uczono w różnych kanałach telewizyjnych. „Barista” to specjalista od przyrządzania, a więc mielenia, parzenia i podawania kawy. Skąd do nas przyszło to słowo? Akurat do polszczyzny musiało przyjść z języka angielskiego, ponieważ właśnie w angielskim zaczęto go używać w takim a nie innym znaczeniu. Angielskie słowniki podają jednak pochodzenie samego słowa. Otóż „barista” to po włosku po prostu „barman” lub „barmanka”. Jeśli wejdziecie na polską Wikipedię i wpiszecie „barista”, pokaże Wam się odpowiednia definicja. Po lewej stronie są linki do tego samego słowa w różnych językach, m.in. w angielskim. Na próżno będziecie szukać „Italiano”. Włoskim wikipedystom nie przyszło bowiem do głowy, żeby objaśniać tak pierwotne słowo jak „barman”. Zasadnicze pytanie jednak brzmi, co ma sobie wpisać do CV polski specjalista od parzenia kawy, który marzy o pracy w swoim zawodzie we Włoszech. Jeżeli napisze, że jest „barista”, to wezmą go po prostu za barmana, a nie specjalistę od kawy. Myślę, że w tym wypadku najlepszym rozwiązaniem będzie, jeżeli taki człowiek na wszelki wypadek nauczy się również nalewać piwo i mieszać mocniejsze alkohole z innymi składnikami. Wygląda na to, że wąska specjalizacja w tym wypadku nie popłaca .

poniedziałek, 1 marca 2010

Tłumaczenie

Niejednokrotnie krytykowałem bełkot, który sami użytkownicy nazywają językiem naukowym. Ponieważ co jakiś czas tłumaczę pewne teksty, do pasji doprowadzają mnie sformułowania, które są niczym innym jak masłem maślanym. Np. „profesjonalizacja zawodu …” to nic innego jak uzawodowienie zawodu, albo profesjonalizacja profesji, ale jest słowo z „-acja” na końcu? Jest. No i już jest naukowo.
Swego czasu pewna pani z łódzkiej telewizji lokalnej (na samym początku lat 90.) prosiła mnie, żebym tłumaczył jej wywiad z Hannah Tierney, wspaniałą nowojorską artystką, która robiła niesamowite widowisko za pomocą specjalnego rusztowania z żyłkami wędkarskimi, które poruszały zawieszone kostiumy. Te ostatnie robiły wrażenie żywych aktorów. Pani dziennikarka zadała pierwsze pytanie, które zaczynało się od: „Pani Hanno, pani przedstawienie jest typu performance”. „No fajnie”, pomyślałem sobie, „your performance is a performance”. Nie pamiętam już jak z tego wybrnąłem, ale jakoś na szczęście poszło.
Niedawno chciano, żebym przetłumaczył nazwę klubu balonowego, który miał już w nazwie po angielsku „Ballooning team”. Miało wyjść coś mniej więcej jak „Klub balonowy ‘Klub Balonowy’”.
Przeraża mnie bezmyślność ludzi, którzy tworzą tego typu teksty. Ktoś kiedyś zaadoptował słowo z języka obcego i w ten sposób „wzbogacił” polszczyznę, ale potem używa obok siebie po przecinku lub spójniku „i” „socjalny” i „społeczny”.
Śmieszy mnie, kiedy licealiści pytają mnie, jak jest po angielsku „traktor”, bo to po prostu jest angielskie słowo. Ostatnio zaś pewien mój „dowcipny” kolega zapytał mnie jak jest po angielsku „fuck you”. Dowcipas bardzo cienki, ale kontekst przynajmniej od razu kompletnie niepoważny. Tymczasem ludzie piszący teksty, gdzie obok siebie występują wyrazy o identycznym znaczeniu, są śmiertelnie poważni. I to mnie właśnie przeraża.

wtorek, 16 czerwca 2009

Młodzieży chowanie (7), czyli o nauce języków na lektoratach

Nauczanie języków obcych na lektoracie w polskiej wyższej uczelni, to robota dość niewdzięczna. Mało kto traktuje naukę języka obcego poważnie. W hierarchii pracowników uczelni lektorzy stoją na najniższym szczeblu, natomiast studenci…

Studentów można z grubsza podzielić na kilka kategorii.

  1. Ci, którzy języka uczyli się od szkoły podstawowej i zdali z niego maturę (co prawda na poziomie podstawowym, ale jednak maturę!), ale celowo zapisują się do grupy początkującej, żeby bez trudu dostać dobry stopień,
  2. Ci, którzy się jakimś cudem faktycznie nigdy danego języka nie uczyli, więc w dobrej wierze zapisują się do grupy początkującej (w przypadku języka angielskiego tacy ludzie trafiają się na studiach niestacjonarnych wśród nieco starszych wiekiem),
  3. Ci, którzy uczyli się języka i zapisali się na poziom właściwy ich umiejętnościom.
  4. Typ podobny do powyższego, ale wykazujący się ambicjami faktycznego podniesienia swojego poziomu umiejętności – przypadek niezwykle rzadki.
  5. Ci, którzy spędzili/spędzali jakiś okres swojego życia zagranicą (w przypadku j. angielskiego) albo w USA albo w Wielkiej Brytanii i nauczyli się lepiej lub gorzej komunikować w języku angielskim, ale mają braki w gramatyce i często nieco bardziej zaawansowanym słownictwie.
  6. Teoretycznie mogą trafić się i tacy, którzy spędzili jakiś czas w kraju, gdzie danego języka się używa i opanowali go doskonale w mowie i piśmie, ale tacy idą studiować do Warszawy ;)

Istnieją jeszcze kombinacje powyższych typów, które w sumie składają się na przedziwną mieszankę ludzi o bardzo zróżnicowanych aspiracjach związanych z językiem obcym.

Typ 1. na uczelniach, gdzie pracowałem, jest przeważający. Jest to, ogólnie rzecz biorąc, typ młodego Polaka, który potem w realnym życiu będzie się kierował zasadą, żeby „zarobić, ale się nie narobić”. Przez nich cały proces dydaktyczny przygotowany przez lektora bierze w łeb, bo cokolwiek im zaproponuje, oni już to znają i żądają jak najszybszego zakończenia danego ćwiczenia. Gdyby lektor próbował jednak rozszerzyć zakres materiału, pojawia się bunt, że przecież nie po to się zapisywali na poziom początkujący, żeby robić rzeczy zaawansowane. Przez tego typu studentów najwięcej traci typ 2., czyli ci, którzy się faktycznie nigdy języka nie uczyli. Mogliby się nauczyć, ale zniecierpliwienie tych pierwszych nie pozwala na spokojne przećwiczenie nowego materiału.

W atmosferze równania w dół typ 4. cierpi na wielką frustrację i obwinia lektora (do pewnego stopnia słusznie), że nie wyznacza im zadań na miarę ich ambicji. Wkrótce jednak wpływ otoczenia zaczyna się udzielać i ambicje wyparowują jak kamfora.

Najgorsze są jednak kombinacje tych typów, np. typu 5. i 1. Praca z takimi ludźmi jest niezwykle utrudniona, ponieważ najczęściej domagają się po prostu zwolnienia z egzaminu i w ogóle uczestnictwa w zajęciach, ponieważ uważają, że język mają opanowany doskonale, zaś na poziomie, do którego są formalnie przypisani, nie mają sobie równych. Bardzo często okazuje się jednak, że wcale nie jest tak dobrze.

Częstym argumentem jest „Jak byłem w Anglii, to się z każdym dogadywałem!” Mój Boże! Przecież dogadać można się z każdym nawet na migi. Opanowanie kilku zwrotów pomagających zrozumieć polecenie szefa w pracy, czy zamówić sobie jedzenie w barze to bardzo cenne umiejętności, i faktycznie wykonując te czynności codziennie można uwierzyć, że doskonale opanowało się język. Wielu studentów, w tym nawet na filologiach (sic!), często powtarza, że gramatyka do niczego nie jest aż tak ważna. Do komunikowania się? Zgoda! Zasób słów sięgający ok. 1000 niekoniecznie łączonych ze sobą w sposób gramatycznie poprawny, często zupełnie wystarczy, żeby przeżyć całe życie w USA czy UK, nie umrzeć z głodu i nawet nieźle się bawić.

Lektorat ma jednak inne cele. Teoretycznie powinien przygotować studenta do korzystania z literatury obcojęzycznej niezbędnej do studiowania danego przedmiotu. Człowiek legitymujący się wyższym wykształceniem powinien również być w stanie pisać artykuły w swojej dziedzinie w językach obcych, a także korzystać z wykładów zagranicznych gości. W większości prywatnych uczelni (w państwowych, jak się zdaje, również) jest to utopia, ponieważ wyższa uczelnia nie stawia sobie zadań wychowawczych (może trochę szkoda, bo w dobie, gdy szkoła średnia się poddaje, na uczelnie trafiają ludzie o paskudnych manierach), lektorowi nie musi zależeć, żeby studenta zmusić, czy umotywować do nauki. To nie szkoła podstawowa, gdzie nauczyciele chcą ucznia uszczęśliwić na siłę. W związku z tym tworzy się swego rodzaju błędne koło, gdzie studenci starają się zrobić jak najmniej (nie wszyscy, bo jak już wspomniałem, typ 4. bardzo cierpi), natomiast lektorzy robią tyle, ile mogą, ale też i nie więcej (poza tym niewiele mogą).

Jakie kryteria powinien przyjąć lektor przy ocenianiu studenta? Czy ma oceniać jego umiejętność kupienia sobie kanapki w amerykańskim fast foodzie? Najlepiej ocenia się coś namacalnego, a namacalny jest test! Powiedzmy sobie szczerze – wykonywanie zadań testowych w bardzo znikomym stopniu przygotowuje do rzeczywistego użytkowania języka. Zaznajamia co prawda z regułami gramatycznymi, ale nijak się ma do jakiejkolwiek rzeczywistej czynności w realnym życiu. Niemniej nie znaczy to, że opanowanie gramatyki nie jest ważne! Kiedy mówimy i piszemy, powinniśmy to robić gramatycznie!

Studenci, którzy spędzili jakiś czas w W.Brytanii i uważają się za świetnie mówiących po angielsku, najczęściej posługują się (co prawda wielu z nich płynnie i szybko), okropnym slangiem środowiska, wśród którego przebywali, a przy tym nie słysząc wszystkich niuansów, powtarzają ten slang również niedokładnie, co skutkuje takim językiem, jaki parodiował Henryk Sienkiewicz w „W pustyni i w puszczy” – „Kali kochać mała bibi”. Ponieważ Anglik, czy to pracodawca czy kolega z pracy, nie ma specjalnego interesu, żeby nas uczyć prawidłowego języka (może często sam go kaleczy), nigdy nie zwróci nam uwagi na nasze błędy. W związku z tym błędy te ulegają utrwaleniu przy najlepszej wierze we własne wysokie umiejętności.

Nauczyciele/lektorzy lubią testy, bo łatwo jest sprawdzić i łatwo od razu przyznać jakieś punkty, a więc określić ocenę. Dobry lektorat powinien polegać np. na dyskusji na temat zadanego artykułu w fachowej (dotyczącej studiowanego kierunku) prasie akademickiej, analizie źródeł w języku docelowym, napisaniu prawidłowego formalnego emaila do np. władz angielskiego hrabstwa (na kierunku administracja) w celu zaczerpnięcia potrzebnej informacji, oraz wyprodukowanie własnego artykułu na zadany temat, który można by umieścić w Internecie. Tak się jednak nie dzieje, ponieważ każdy lektor, stawiający takie wymagania naraziłby się na bierny opór ze strony studentów, a często na kłopoty ze strony zwierzchników, do których studenci pobiegliby się poskarżyć. A studenci to przecież źródło utrzymania uczelni…

Na ten temat można by napisać kilka rozpraw doktorskich, ale ponieważ chcę jeszcze trochę popracować w zawodzie, który zapewnia mi chleb, na tym zakończę… ;)

piątek, 12 czerwca 2009

Młodzieży chowanie (6), czyli o nauce języków

Pracę nauczyciela można porównać do pracy uczestnika zawodów jeździeckich. Jeśli ten ostatni odnosi sukcesy, zazwyczaj mówi się, że to zasługa konia, jeśli natomiast przegrywa, jest to wina jeźdźca. Nauczyciel też nigdy nie odnosi sukcesów – odnosi je uczeń. Za klęski ucznia natomiast bardzo często obwinia się nauczyciela. W tym drugim przypadku jest na pewno wiele przesady, bo najlepszy nauczyciel nie zmusi lenia do wysiłku, ani nie wtłoczy mu wiedzy do głowy za pomocą jakiejś magicznej strzykawki. Jeśli jednak chodzi o te sukcesy, to uważam, że tak faktycznie jest. To uczeń wykazuje się inteligencją, pracowitością i systematycznością, dzięki którym odnosi sukces albo we współpracy z nauczycielem, albo wręcz wbrew nauczycielowi. Np. jeden z nauczycieli Einsteina powiedział kiedyś ojcu tego ostatniego, że Albert niczego w życiu nie osiągnie.

Uczniowie cenią nauczycieli za jasność i przystępność wykładu, za chęć wytłumaczenia trudnej partii materiału oraz za jasne kryteria wymagań i konsekwencję w ich egzekwowaniu. Mimo wszystko nauczyciel rzadko się dowiaduje, na ile sukces ucznia jest jego zasługą, a na ile pracy i zdolności samego ucznia. Oczywiście, jeśli wiemy, że uczeń był „tabula rasa” na początku procesu kształcenia w danym przedmiocie, a potem widzimy, że umie to, co mu konkretnie przekazaliśmy, to możemy sobie pogratulować. Gorzej, gdy tak przyzwyczaimy się do uczniów przeciętnych czy wręcz słabych, że kiedy pojawia się raz na jakiś czas uczeń dobry jesteśmy całkowicie zaskoczeni.

Tylko dwa razy w życiu prawie od razu wiedziałem, że osoba ucząca się przejęła to, co umie, ode mnie. Mimo to i tak nie mogłem przypisać sobie zasługi. Znajoma, która wówczas jeszcze znajomą nie była, przyszła do mnie na prywatne lekcje. Oznajmiła na samym początku, że nigdy wcześniej angielskiego się nie uczyła. Po trzecich zajęciach stwierdziłem nieco ironicznie, że nie rozumiem ludzi, którzy się kiedyś uczyli języka, a potem udają, że są początkujący. Jej zdziwienie wobec mojej aluzji było bezgraniczne. Przysięgła, że nigdy nie uczyła się angielskiego, natomiast na bieżąco uczy się materiału, który z nią przerabiam. Oprócz tego, że jest osobą niezwykle inteligentną, jest aktorką, więc być może tej umiejętności pracy ze słowem należy przypisać jej natychmiastowe opanowanie prawidłowej wymowy, intonacji i przede wszystkim płynności! Chyba na tych trzecich zajęciach znajoma poprosiła mnie, żebym jej wyjaśnił cały system czasowy j. angielskiego, co tak naprawdę da się zrobić w ciągu piętnastu minut, ale opanowanie używania odpowiednich form czasownika w odpowiednim kontekście wielu uczącym się zajmuje kilka dobrych lat. Moja znajoma zaczęła używać czasu przeszłego i present perfect już na kolejnych zajęciach. Nie powiem, że od razu szło jej wszystko tak jak trzeba, ale próbowała i w większości przypadków robiła to dobrze. Wiem jednak, że oprócz wygimnastykowanego umysłu – w końcu aktorzy muszą zapamiętywać olbrzymie partie tekstu – wkładała w naukę angielskiego bardzo dużo pracy. Nasze lekcje, które ze względów czasowych nie mogły być zbyt częste, stały się tylko okazją do konwersacji (do tego jednak potrzebny jest partner), do sprawdzenia i potwierdzenia jej umiejętności oraz do wyznaczenia kolejnych zadań.

Z innym przypadkiem błyskawicznego opanowania nowego materiału językowego zetknąłem się w swojej pracy jako nauczyciel licealny. Miałem oczywiście uczennice (przeważnie to były dziewczyny), które regularnie się przygotowywały do lekcji i zrobiły znaczny postęp jeśli chodzi o znajomość gramatyki i słownictwa, ale mówienie było ich piętą achillesową. Któregoś roku do jednej z moich klas trafił chłopak, na lenistwo którego inni nauczyciele strasznie narzekali, ale na angielskim radził sobie nadzwyczaj dobrze. Każdy nowy zwrot od razu potrafił bezbłędnie powtórzyć, przy okazji ćwiczeń z mówienia od razu go wykorzystywał. Problem pojawiał się na klasówkach, ponieważ do nauki struktur i słownictwa w domu zupełnie się nie przykładał. Nie dotrwał w tym liceum do następnego roku, więc nie wiem, co się z nim stało, ale do dziś wspominam ten jego samorodny talent do języka angielskiego.

Czy to jednak był talent, czy pracowitość? W przypadku mojej znajomej aktorki chodziło o jedno i drugie. W przypadku tego ucznia pracowitość w ogóle nie wchodziła w rachubę. Co to jednak jest talent do języka? Czasami mówi się, że w nauce najważniejsza jest motywacja. Owszem, człowiek zmotywowany będzie dużo pracował np. nad słownictwem i gramatyką. Będzie słuchał nagrań w języku docelowym i szukał okazji do wykorzystania języka w praktyce. Śmiem twierdzić, że w przypadku ludzi, których nazwę „gąbkami”, chłonącymi wiedzę (competence) i niezbędne umiejętności jej wykorzystania (performance), o wiele istotniejszy jest brak motywacji w danym momencie. Można powiedzieć, że o ile motywacja długotrwała jest ważna, o tyle usilna chęć szybkiego opanowania materiału w ogóle nie pomaga. Wręcz przeciwnie. Ambitnego ucznia dążenie do doskonałości tak niszczy, że nie docierają do nich najprostsze rzeczy.

Uczeń, który tak świetnie sobie radził przy nowym materiale, był maksymalnie „wyluzowany” i lubił się popisywać swoim talentem przed kolegami i przede mną. Nie niszczyła go jednak ambicja, bo nie myślał o tym, żeby dobrze wypaść, ale po prostu skupiał się na nowych zwrotach. Między podaniem nowego zwrotu przeze mnie, a jego opanowaniem przez ucznia nie nastąpił z jego strony żaden proces myślenia „dodatkowego”, zbędnego. Nie zdążył pomyśleć, czy mu się uda, czy nie. Nie oceniał siebie. Po prostu robił to, czego każdy nauczyciel oczekiwałby od każdego ucznia. Oczywiście nie bez winy jest tu cały system szkolny, który polega przede wszystkim na ocenianiu i automatycznym selekcjonowaniu uczniów. W szkole nie ma miejsca na radość z „wchłonięcia” czegoś nowego. Dlaczego tak się dzieje, to jednak cały osobny temat. W każdym razie daleki jestem od potępiania w czambuł całego systemu oświatowego.

Polskie przysłowie mówi, że nie należy być „hop do przodu” bo może nas „z tyłu zabraknąć”. To kolokwialne powiedzonko bardzo dobrze jednak ilustruje ten proces jaki się odbywa przy opanowywaniu nowego materiału językowego. Wiem z własnego doświadczenia jako uczący się innych języków, że najlepsze wyniki osiągam, kiedy spokojnie poddaję się rytmowi narzuconemu przez koleżanki uczące mnie francuskiego czy niemieckiego. Każdy „wyskok” spowodowany ambicją powoduje, że popełniam błąd, potem następuje moment zdania sobie z niego sprawy, co z kolei powoduje poczucie wstydu, który nie pozwala wrócić do rytmu konwersacji i w rezultacie ta ostatnia zamienia się w katastrofę. Rytm to klucz do sukcesu. Przy odpowiednim opanowaniu rytmu można za pomocą ograniczonego słownictwa (na poziomie początkującym trudno o bogate) wyrazić bardzo dużo. Nie można tylko myśleć o tym, jak się mówi, ale skupić się raczej na treści wypowiedzi. To dlatego czasami mówię studentom, że nauka języka to nie jest myślenie, tylko mówienie. Oczywiście biorą to za żart i może i dobrze, bo przecież nie chodzi o całkowite wyłączenie mózgu, a tylko jednej z jego operacji – tej która sprawia, że jest mówiący i od razu pojawia się jeszcze ten, który mówiącego ocenia. Tego drugiego trzeba absolutnie wyłączyć. Przy nauce języka mówionego nie ma miejsca na schizofrenię!

Dlatego życzę sobie i wszystkim, którzy pragną opanować jakiś język obcy, swobodnego otwarcia się na zwroty tego języka, co w praktyce oznacza wyłączenie systemu oceniania zarówno samych zwrotów (nie wiem jak to działa, ale są wyrazy, o których od razu się wie, że się ich „nigdy” nie nauczy), jak i siebie samego jako uczącego się.

wtorek, 19 maja 2009

Bohumil Hrabal na dobry humor


Dzisiaj proponuję zmierzyć się z językiem naszych południowych sąsiadów. Ciekawe ilu polskich księży wierzy, że Pan Bóg mówi narzeczem śląskim ;)


czwartek, 29 stycznia 2009

Języki obce a sztuki walki

Od dawna frapuje mnie analogia jaką można dostrzec w nauce języka obcego i w nauce sztuki walki. Można by na ten temat przeprowadzić badania i napisać rozprawę naukową. Pojawia się jednak problem – kto byłby adresatem takiej pracy? Gdzie można byłoby ją opublikować? W czasopiśmie poświęconym językom obcym, czy też w magazynie wschodnich (i nie tylko) sztuk walki? Periodyku, w którym poruszano by oba tematy, po prostu nie ma. A szkoda, bo skojarzenia, jakie mi się nasuwają, są bardzo kuszące.

Zacznijmy od nauki słówek i ćwiczeń fonetycznych. Powtarzanie nowych słów można porównać do kihonu z karate, czyli wielokrotnie wymierzanych ciosów i kopnięć w powietrze. Metoda ta jest w niektórych szkołach kung fu krytykowana jako mało skuteczna i nie wyrabiająca właściwych nawyków w autentycznej sytuacji walki. Ktoś może opanować do perfekcji oi-tsuki, ale w realnej walce np. z bokserem, czy dżudoką, w ogóle nie będzie wiedział, jak użyć tego ciosu. Najwyżej pomacha rękoma w powietrzu, czym wzbudzi śmiech przeciwnika. Podobnie jest z opanowaniem nawet setek pojedynczych słów. W realnej konwersacji na nic się nie zdadzą. Użyte bez kontekstu i bez zasad gramatyki, będą nieudolnym bełkotem, który może czasem się okazać skuteczny, jeśli będzie to np. dialog w sklepie, gdzie wystarczy tylko wypowiedzieć nazwę potrzebnego artykułu.

Każdy się chyba zgodzi, że słowa trzeba umieszczać we frazach, które są budowane na zasadzie pewnych zasad gramatycznych. Temu we wschodnich sztukach walki służą kata, lub formy, czyli z góry ustalone sekwencje ruchów łączące kombinacje ciosów, kopnięć i rzutów w jeden ciąg. Do tego elementu treningu walki można porównać drille, polegające na powtarzaniu całych zdań, których elementem urozmaicenia jest zamienianie jednego słowa w zdaniu przez inne, podrzucone przez nauczyciela. Do kata można też porównać nauczenie się jakiegoś dłuższego tekstu na pamięć. Do pewnego stopnia jest to jakaś metoda, ale przecież zapytani o drogę na ulicy Londynu nie zaczniemy recytować fragmentu „1984” George’a Orwella, albo jakiegoś innego wyuczonego tekstu. Podobnie jest z mistrzami kata, którzy w walce okazują się mało skuteczni, ponieważ przeciwnik nie atakuje nas przewidywalnymi ciosami.

Bokserzy dobrze wiedzą, że nic nie zastąpi sparringu. Sparring uczy praktycznie wszystkiego – wyczucia dystansu, pracy nóg, uników i zadawania ciosów, a wszystko to bez możliwości przewidzenia kolejnego ciosu przeciwnika. Ćwiczenia kata w judo polegają na ataku z góry ustalonymi technikami, co wymaga z góry ustalonych obron. W realnej walce nie ma nic gorszego od nastawienia na konkretny atak i przygotowywania się mentalnie i fizycznie na jego odparcie. W autentycznej rozmowie też nie ma nic gorszego. Nie można na pytanie „czy urodził mu się syn, czy córka?” odpowiedzieć „tak tak, urodził się”. Tak samo jak na mae geri zadane w brzuch nie można wykonać bloku age uke. (tzn. można, ale skutki będą opłakane).

Ci, którzy trenują sztuki walki doskonale wiedzą, że najlepszą obroną jest atak. Popisy trenerów każących swoim młodym uczniom się uderzyć, żeby zademonstrować pozostałym nową technikę, w przypadku przeciwników o równym poziomie umiejętności nie mają sensu, bo to trochę tak jak z obroną karnego w piłce nożnej. Wygrywa ten, który pierwszy zada skuteczny cios. Drugi nie będzie miał czasu na reakcję. Wiedzą o tym zawodnicy i dlatego podczas realnych walk rzadko można zaobserwować piękne i czyste techniki obron. Nawet ci najlepsi technicznie walczą brzydko pod względem estetycznym.

W sztuce konwersacji nie można jednak na to liczyć. Tzn. można, jeśli jest to debata i „zagadujemy” przeciwnika tak, że nie dajemy mu nawet możliwości by nam odpowiedział. W normalnej rozmowie jednak nie można „zawłaszczyć inicjatywy” i należy jednak posłuchać, tego, co mówi interlokutor. Posłuchać, zrozumieć i odpowiednio zareagować.

Pamiętam pewnego młodego człowieka, który zdenerwował instruktora ving tsun kung fu, mówiąc z rozmarzeniem: „fajnie byłoby tak znać wszystkie skuteczne reakcje na każdy możliwy atak”. Trener się zirytował dlatego, że młody uczeń chodząc przez rok na treningi i słuchając nauk trenera, jeszcze nie pojął, że w ving tsun nie ma takiego założenia, jak nauka zestawu obron przed konkretnymi atakami, bo każdy atak może być inny. W nauce języka obcego istnieje możliwość wyuczenia się możliwych sytuacji uporządkowanych wg funkcji (np. prośby i reakcje na nie, pytania o drogę i odpowiedzi na nie, przeprosiny, zażalenia itd. itp.) – z doświadczenia wiem, że uczniowie i studenci nie lubią ćwiczyć takich sztucznych dialogów. Teoretycznie przygotowują się do naturalnych sytuacji, ale symulacja sytuacji „naturalnych” jest wysoce nienaturalna.

Nie wchodzę tu w szczegóły, bo temat można by twórczo rozwinąć, ale kogo to zainteresuje? Uczących się języków obcych? Ich nauczycieli? Niekoniecznie są to ludzie interesujący się walką. Miłośników sztuk walki? Ich trenerów? Ci z kolei nie muszą się uczyć języków obcych (choć mogą i wielu to robi). No po prostu fajny temat, bo tyle się nasuwa skojarzeń i paraleli, ale nie ma go do kogo zaadresować ;)